Quercetine is een geel plantenpigment uit de groep van de flavonolen, en het zit vooral in rode ui, appel, kappertjes en thee. In gecontroleerd onderzoek verlaagt het de bloeddruk licht bij doses vanaf 500 mg per dag. Voor de andere beloftes rond dit supplement is het bewijs dunner dan de verpakkingen suggereren.
Er is een Nederlandse reden waarom dit stofje überhaupt bestaat als onderwerp. De studie die flavonoïden op de kaart zette was de Zutphen Elderly Study uit 1993, en het opnameprobleem werd in 1995 in Wageningen opgelost. Beide staan hieronder, met de cijfers erbij, want geen enkele Nederlandse pagina over quercetine noemt ze.
Wat quercetine is en waar het in zit
Quercetine is een flavonol, een van de vele plantenkleurstoffen die samen de flavonoïden vormen. Niet te verwarren met de flavanolen uit cacao en thee: die schelen één letter en vormen een andere subgroep. In de plant zit het bijna nooit los: het hangt vast aan een suiker. Welke suiker dat is, blijkt verderop het hele verschil te maken.
Het zit vooral in de buitenste lagen van groente en fruit, want daar beschermt het de plant tegen uv-licht. Schil je een appel, dan gooi je het grootste deel weg. In de Zutphen-studie aten 805 mannen van 65 tot 84 jaar gemiddeld 25,9 mg flavonoïden per dag, en die kwamen voor 61 procent uit thee, 13 procent uit uien en 10 procent uit appels. Dat is nog steeds een redelijk beeld van het Nederlandse bord.
| Bron | Vorm in de plant | Opmerking |
|---|---|---|
| Rode ui | Quercetineglucosiden | De rijkste én best opneembare vorm. Vooral in de buitenste ringen. |
| Thee | Rutine, een rutinoside | Veel gebruik, maar de slechtst opneembare vorm. |
| Appel met schil | Diverse glycosiden | Schillen halveert de opbrengst. |
| Kappertjes | Zeer geconcentreerd | Hoogste gehalte per gram, kleinste portie. |
| Supplement | Vrij aglycon | Meestal uit Sophora japonica. Niet dezelfde vorm als in voeding. |
Het opnameprobleem, en het experiment dat het oploste
Vrijwel elke Nederlandse pagina schrijft dat quercetine slecht wordt opgenomen. Dat klopt maar half, en het onderzoek dat het uitzocht kwam uit Wageningen. Peter Hollman en Martijn Katan losten in 1995 een meetprobleem op met een slimme opzet: zij onderzochten 9 mensen met een stoma aan de dunne darm, zodat wat niet was opgenomen ook echt te meten viel.
De deelnemers volgden 12 dagen een quercetinevrij dieet en kregen op drie ochtenden een andere vorm: gebakken ui, rutine zoals in thee, of zuiver quercetine-aglycon. De uitkomsten lopen ver uiteen.
HOEVEEL QUERCETINE ER WERD OPGENOMEN, PER VORM
Dat is de nuance die de zin over slechte opname mist. Uit ui wordt ruim de helft opgenomen, uit thee nog geen vijfde. En het zuivere aglycon, precies de vorm die in de meeste capsules zit, komt er met 24 procent tussenin. Een supplement is dus geen automatische verbetering ten opzichte van een gebakken ui.
Waar het bewijs het stevigst is: bloeddruk
Van alle beloftes staat die over de bloeddruk er het beste voor. Een meta-analyse uit 2016 bundelde 7 gerandomiseerde onderzoeken met 9 behandelarmen en 587 patiënten. Quercetine verlaagde de bovendruk met gemiddeld 3,04 mmHg en de onderdruk met 2,63 mmHg ten opzichte van placebo.
Belangrijker dan het gemiddelde is de drempel die eruit kwam. Bij doses vanaf 500 mg per dag was het effect duidelijk, met 4,45 mmHg op de bovendruk. Onder die grens was er geen significant effect. Veel supplementen op de Nederlandse markt zitten precies op of onder die lijn, en gecombineerde formules met zink of vitamine C komen er zelden aan.
Voor de rest van de claims geldt iets anders. Het laboratoriumwerk over ontsteking en afweer is uitgebreid: quercetine remt in celmodellen en proefdieren de aanmaak van ontstekingsstoffen en beïnvloedt de signaalroutes die daarbij horen. Naar goed opgezet onderzoek bij mensen met een harde uitkomstmaat is het zoeken.
Hooikoorts en histamine
In Nederland zoeken mensen bijna net zo vaak op quercetine in combinatie met hooikoorts en histamine als op de stof zelf. Het idee erachter komt uit laboratoriumwerk: quercetine stabiliseert mestcellen, de cellen die bij een allergische reactie histamine loslaten.
Dat mechanisme is echt gemeten, maar in celkweek en bij proefdieren. Gerandomiseerd onderzoek bij mensen met hooikoorts, met neusklachten als uitkomstmaat en een fatsoenlijke omvang, is er nauwelijks. Dat maakt het geen onzin, wel een hypothese. Wie in het pollenseizoen echt klachten heeft, komt met een antihistaminicum van de apotheek verder, en dat is ook wat de huisarts zal zeggen.
Waarom er niets op het potje mag staan
Hier wringt het in de Nederlandse schappen. Vrijwel elke verpakking en elke webshop noemt quercetine een antioxidant die je cellen beschermt tegen oxidatieve stress. Dat is een gezondheidsclaim, en die mag in de EU alleen als hij in het Europese register van toegestane claims staat. Voor quercetine staat daar niets in, en algemene antioxidantclaims zijn niet toegelaten.
WAT ER OP DE VERPAKKING STAAT TEGENOVER WAT ER IS TOEGESTAAN
Wat je leest
- Antioxidant die je lichaamscellen beschermt tegen vrije radicalen.
- Ondersteunt je weerstand en je afweer.
- Helpt bij allergie en hooikoortsklachten.
Wat de regels zeggen
- Geen toegestane claim. Algemene antioxidantclaims zijn in de EU niet toegelaten.
- Geen toegestane claim voor quercetine. Vaak komt die van het toegevoegde zink of de vitamine C.
- Geen toegestane claim, en geen degelijk onderzoek bij mensen met hooikoorts.
De NVWA houdt hier toezicht op. Een stellige belofte op een verkooppagina is dus geen bewijs dat iets is goedgekeurd, maar het tegendeel.
Dosering, hoe lang, en met welke medicijnen niet
De supplementen in Nederland zitten meestal op 250 tot 500 mg per capsule, met dagdoseringen tot 1000 mg. Een uitgebreide veiligheidsbeoordeling uit 2018 zette op een rij wat daarover bekend is. Bijwerkingen werden in de gepubliceerde studies zelden gemeld en waren mild van aard. Maar voor langdurig gebruik boven de 12 weken bij doses vanaf 1000 mg zijn er onvoldoende gegevens om iets over de veiligheid te zeggen.
Diezelfde beoordeling wijst op drie punten uit dierproeven die reden geven tot terughoudendheid bij specifieke groepen, en op iets wat ook bij mensen is aangetoond: quercetine verandert de beschikbaarheid van bepaalde medicijnen in het bloed.
WANNEER JE HET EERST MET JE ARTS OF APOTHEKER BESPREEKT
vooraf
Bij medicijngebruik
Quercetine remt enzymen en transporteiwitten in de darm en de lever. Daardoor kan een medicijn hoger of juist lager uitkomen dan bedoeld.
Bij een beschadigde nier
In dierproeven versterkte quercetine nierschade wanneer de nier al beschadigd was.
Bij hormoongevoelige kanker
Dierproeven lieten een mogelijke groeibevorderende werking zien bij oestrogeenafhankelijke tumoren.
Bij langdurig hoog doseren
Boven 1000 mg per dag en langer dan 12 weken ontbreken de gegevens om iets over de veiligheid te zeggen.
Waarom quercetine in het longevity-verhaal opduikt
Sinds een paar jaar staat quercetine ook in lijstjes over veroudering, naast stoffen als spermidine, en dat komt uit één onderzoekslijn. In een fase 1-studie uit 2019 kregen 9 patiënten met diabetische nierschade 3 dagen lang de combinatie dasatinib en quercetine. Elf dagen later was het aantal verouderde cellen in hun vetweefsel gedaald.
Dat is een echte bevinding en tegelijk geen gebruiksaanwijzing. Dasatinib is een kankermedicijn op recept, de groep telde 9 mensen, er was geen controlegroep, en het ging om 3 dagen. Wie hier een schema uit afleidt om zelf te volgen, leest iets in dat er niet staat.
Wat er wel uit volgt: de bodem waar deze onderzoekslijn op mikt is chronische laaggradige ontsteking, het proces dat met de jaren toeneemt. Dat is met voeding te beïnvloeden, en een natuurlijke ontstekingsremmer met aangetoonde opneembaarheid is daar een nuchtere ingang voor. Merk je dat gewrichten daarbij het eerst protesteren, dan sluit een formule gericht op gewrichten en mobiliteit beter aan bij die klacht.
Veelgestelde vragen
Waar is quercetine goed voor?
Het best onderbouwd is het effect op de bloeddruk: een meta-analyse over 587 patiënten vond 3,04 mmHg lagere bovendruk, en alleen bij doses vanaf 500 mg per dag. Voor afweer, allergie en ontsteking is er veel laboratoriumwerk en weinig degelijk onderzoek bij mensen.
Wat zijn de nadelen van quercetine?
Bijwerkingen zijn zeldzaam en mild, maar er zijn drie aandachtspunten: het verandert de beschikbaarheid van bepaalde medicijnen, in dierproeven versterkte het bestaande nierschade, en het liet groeibevordering zien bij oestrogeenafhankelijke tumoren. Boven 1000 mg per dag en langer dan 12 weken ontbreken veiligheidsgegevens.
Waar zit de meeste quercetine in?
Kappertjes hebben het hoogste gehalte per gram, maar je eet er weinig van. In de praktijk leveren rode ui, appel met schil en thee het meeste. In de Zutphen-studie kwam 61 procent van de flavonoïdeninname uit thee, 13 procent uit uien en 10 procent uit appels.
Hoe lang mag je quercetine gebruiken?
Daar is geen officiële grens voor, en dat is precies het punt. De veiligheidsbeoordeling uit 2018 stelt vast dat er voor gebruik langer dan 12 weken bij doses vanaf 1000 mg per dag onvoldoende gegevens beschikbaar zijn. Kortere kuren op lagere doses zijn in de studies zonder noemenswaardige problemen verlopen.
Neem je quercetine beter op uit een supplement of uit voeding?
Uit voeding, als die voeding ui is. In het Wageningse onderzoek werd 52 procent van de quercetine uit gebakken ui opgenomen tegen 24 procent van het zuivere aglycon dat in de meeste capsules zit, en 17 procent van de rutine uit thee. De vorm waaraan de stof vastzit telt zwaarder dan de hoeveelheid op het etiket.
Welke supplementen mag je niet combineren met quercetine?
Het probleem zit minder bij andere supplementen dan bij medicijnen. Quercetine remt enzymen en transporteiwitten in darm en lever, waardoor de bloedspiegel van bepaalde medicijnen verandert. Gebruik je bloedverdunners, bloeddrukverlagers, antibiotica of middelen tegen kanker, leg het dan voor aan je apotheker.
Wat je hiervan onthoudt
- De vorm bepaalt de opname: 52 procent uit gebakken ui, 24 procent uit het zuivere aglycon, 17 procent uit thee.
- Op de bloeddruk is er een klein maar echt effect, en alleen vanaf 500 mg per dag.
- Voor allergie en histamine is er een mechanisme in het laboratorium en nauwelijks mensonderzoek.
- Er is geen toegestane Europese gezondheidsclaim voor quercetine. Wat op de doos staat, hoort meestal bij het toegevoegde zink of de vitamine C.
- Boven 1000 mg per dag en langer dan 12 weken ontbreken de veiligheidsgegevens.
Bronnen
Hertog M.G.L., Feskens E.J.M., Hollman P.C.H., Katan M.B., Kromhout D. Dietary antioxidant flavonoids and risk of coronary heart disease: the Zutphen Elderly Study. The Lancet, 1993;342(8878):1007-1011. DOI: 10.1016/0140-6736(93)92876-U
Hollman P.C.H., de Vries J.H.M., van Leeuwen S.D., Mengelers M.J.B., Katan M.B. Absorption of dietary quercetin glycosides and quercetin in healthy ileostomy volunteers. The American Journal of Clinical Nutrition, 1995;62(6):1276-1282. DOI: 10.1093/ajcn/62.6.1276
Li Y., Yao J., Han C. e.a. Quercetin, Inflammation and Immunity. Nutrients, 2016;8(3):167. DOI: 10.3390/nu8030167
Serban M.-C., Sahebkar A., Zanchetti A. e.a. Effects of Quercetin on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 2016;5(7):e002713. DOI: 10.1161/JAHA.115.002713
Andres S., Pevny S., Ziegenhagen R. e.a. Safety Aspects of the Use of Quercetin as a Dietary Supplement. Molecular Nutrition & Food Research, 2018;62(1). DOI: 10.1002/mnfr.201700447
Hickson L.J., Langhi Prata L.G.P., Bobart S.A. e.a. Senolytics decrease senescent cells in humans: Preliminary report from a clinical trial of Dasatinib plus Quercetin in individuals with diabetic kidney disease. EBioMedicine, 2019;47:446-456. DOI: 10.1016/j.ebiom.2019.08.069
