Kwercetyna to flawonol obecny w kaparach, cebuli, jabłkach i herbacie. Dieta dostarcza jej zwykle od 10 do 30 miligramów dziennie, a suplementy od 250 do 1000. Najlepiej udokumentowanym efektem jest niewielkie obniżenie ciśnienia tętniczego przy dawkach od 500 miligramów. Unia Europejska nie dopuściła dla kwercetyny żadnego oświadczenia zdrowotnego.
Czym jest kwercetyna?
Kwercetyna należy do flawonoli, podgrupy flawonoidów. Wzór sumaryczny to C15H10O7, masa molowa 302 gramy na mol. Rośliny produkują ją między innymi po to, żeby chronić się przed promieniowaniem ultrafioletowym i przed patogenami. Barwa żółtozielona, smak gorzki: gorycz cebuli i skórki jabłka pochodzi w części właśnie stąd.
W roślinach kwercetyna prawie nigdy nie występuje w postaci wolnej. Jest związana z cukrami, tworząc glikozydy: rutynę w herbacie i gryce, izokwercetynę i kwercetyno-3-glukozyd w cebuli. To rozróżnienie brzmi jak szczegół dla chemika, a decyduje o tym, ile z niej wchłoniesz. Wrócimy do tego za chwilę, bo to najczęściej pomijany punkt w opisach suplementów.
Uwaga na jedno. Kwercetyna bywa mylona z luteoliną, resweratrolem i kurkuminą, bo wszystkie te związki opisuje się tymi samymi hasłami. To różne cząsteczki o różnych danych klinicznych i różnym profilu bezpieczeństwa. Wyszukiwarka podpowiada je obok siebie, ale badania ich nie mieszają.
Gdzie jest dużo kwercetyny?
Rekordzistą są kapary. Sto gramów kaparów zawiera więcej kwercetyny niż kilogram jabłek. Problem w tym, że kaparów nie je się na sto gramów. Dlatego w rzeczywistej diecie głównym źródłem jest cebula, jabłka ze skórką i herbata, po prostu dlatego, że jemy ich więcej.
| Produkt | Kwercetyna na 100 g | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|
| Kapary konserwowe | około 170 mg | Porcja to zwykle 10 g |
| Cebula czerwona | około 32 mg | Najwięcej tuż pod łupiną |
| Żurawina | około 14 mg | Sok ma wielokrotnie mniej |
| Borówka amerykańska | około 8 mg | Mrożenie zachowuje zawartość |
| Jabłko ze skórką | około 4 mg | Obrane traci większość |
| Brokuł | około 3 mg | Gotowanie w wodzie obniża |
| Herbata zielona, napar | około 2,5 mg na 100 ml | Głównie jako rutyna |
Zsumuj to sobie w głowie. Typowa dieta europejska dostarcza od 10 do 30 miligramów kwercetyny dziennie. Suplement o zawartości 500 miligramów daje w jednej kapsułce tyle, co kilkanaście do kilkudziesięciu dni jedzenia. To nie jest argument przeciwko suplementom, ale to jest powód, dla którego danych z badań nad żywnością nie wolno przenosić na kapsułki, ani odwrotnie.
Obróbka zmienia te liczby bardziej, niż się wydaje. Gotowanie w dużej ilości wody przenosi część kwercetyny do wywaru, więc zupa zachowuje to, co traci warzywo. Smażenie i pieczenie zatrzymują jej więcej, bo nie ma dokąd uciec. Największe straty przynosi jednak nie kuchnia, tylko nóż: kwercetyna gromadzi się w zewnętrznych warstwach cebuli i w skórce jabłka, czyli dokładnie tam, gdzie sięga obieraczka. Cebulę warto więc obierać oszczędnie, a jabłko myć zamiast obierać, o ile pochodzi ze sprawdzonego źródła.
Biodostępność: dlaczego forma decyduje o wszystkim
Tu jest najciekawsza część i zarazem najrzadziej opisywana. Klasyczne badanie opublikowane w The American Journal of Clinical Nutrition objęło dziewięciu ochotników z ileostomią, co pozwoliło zmierzyć wchłanianie bez udziału bakterii jelita grubego. Badani dostawali trzy formy kwercetyny w równoważnych dawkach.
ILE KWERCETYNY WCHŁONIĘTO, W ZALEŻNOŚCI OD FORMY
Wniosek jest zaskakujący: glukozydy z cebuli wchłonęły się ponad dwa razy lepiej niż czysta kwercetyna i trzy razy lepiej niż rutyna z herbaty. Przyłączony cukier działa jak przepustka przez nabłonek jelita. Reklamy suplementów mówią zwykle odwrotnie, bo aglikon brzmi jak forma czystsza, a zatem lepsza. Dane mówią co innego.
Praktyczne konsekwencje są trzy. Po pierwsze, przyjmuj kwercetynę z posiłkiem zawierającym trochę tłuszczu. Po drugie, formy z fosfolipidami lub w preparatach liposomalnych powstały właśnie po to, żeby obejść słabe wchłanianie aglikonu, i mają to odzwierciedlone w cenie; to ten sam spór o formę, który toczy się wokół postaci R kwasu alfa liponowego, droższej, ale przebadanej słabiej niż zwykły racemat. Po trzecie, jeśli chcesz podnieść podaż z diety, cebula bije herbatę mimo niższej zawartości na sto gramów.
Co pokazują badania: ciśnienie tętnicze
To jedyny obszar, w którym istnieje metaanaliza badań z randomizacją na ludziach. Opublikowano ją w Journal of the American Heart Association w 2016 roku. Objęła 7 badań, 9 ramion terapeutycznych i 587 pacjentów.
Ciśnienie skurczowe spadło średnio o 3,04 milimetra słupa rtęci, rozkurczowe o 2,63. Rozstrzygnęła dawka. Przy co najmniej 500 miligramach dziennie spadek ciśnienia skurczowego wyniósł 4,45 milimetra, a poniżej 500 miligramów efekt nie był istotny statystycznie. Autorzy sami piszą, że znaczenie kliniczne tego wyniku wymaga dalszych badań.
milimetra słupa rtęci mniej w ciśnieniu skurczowym, przy dawce od 500 miligramów kwercetyny dziennie. Poniżej tej dawki różnica wobec placebo nie była istotna statystycznie.
Serban i wsp., Journal of the American Heart Association, 2016, 587 pacjentów
Zestaw to z innymi danymi, żeby zobaczyć skalę. Zwiększenie spożycia potasu obniża ciśnienie skurczowe o około 3,5 milimetra, a lek hipotensyjny w typowej dawce o kilkanaście. Kwercetyna nie zastępuje leczenia nadciśnienia i nie jest do tego zarejestrowana. Jeśli mierzysz sobie ciśnienie i wychodzi wysokie, droga prowadzi do lekarza POZ.
Alergia, odporność i infekcje: co jest zbadane, a co nie
Kwercetyna trafiła do apteki głównie jako środek przeciwalergiczny. Podstawą jest obserwacja z badań laboratoryjnych: kwercetyna stabilizuje komórki tuczne, czyli magazyny histaminy, i hamuje jej uwalnianie. Mechanizm jest realny i dobrze opisany, między innymi w przeglądzie opublikowanym w Nutrients w 2016 roku. Rzecz w tym, że opisano go na hodowlach komórkowych i na zwierzętach.
Badań z randomizacją u ludzi z alergicznym nieżytem nosa, które porównywałyby kwercetynę z lekiem przeciwhistaminowym, praktycznie nie ma. To jest różnica między „mechanizm istnieje” a „u pacjenta z katarem siennym objawy się zmniejszają”. Polskie strony i opisy produktów zwykle tej granicy nie zaznaczają.
Nieco lepiej wygląda kwestia infekcji górnych dróg oddechowych, choć nie dla samej kwercetyny. Przegląd systematyczny z metaanalizą opublikowany w Advances in Nutrition objął 14 badań nad flawonoidami w dawkach od 0,2 do 1,2 grama dziennie u zdrowych dorosłych. Zapadalność na infekcje spadła o 33 procent wobec grupy kontrolnej, bez zauważonych działań niepożądanych. Analiza dotyczy jednak flawonoidów jako grupy, a nie wyłącznie kwercetyny.
SIŁA DOWODÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH ZASTOSOWAŃ KWERCETYNY
badania wstępne
modele komórkowe
flawonoidy łącznie
metaanaliza RCT
Kwas moczowy: mały, ale konkretny wynik
Ten wątek rzadko trafia do polskich opisów kwercetyny, a jest jednym z lepiej udokumentowanych. Kwercetyna hamuje oksydoreduktazę ksantynową, czyli enzym katalizujący ostatni etap powstawania kwasu moczowego. To ten sam punkt uchwytu, na który działa allopurynol, lek stosowany w dnie moczanowej.
Badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione, w układzie naprzemiennym, objęło 22 zdrowych mężczyzn w wieku od 19 do 60 lat, u których wyjściowe stężenie kwasu moczowego mieściło się w górnej części zakresu prawidłowego, średnio 339 mikromoli na litr. Po czterech tygodniach przyjmowania jednej tabletki z 500 miligramami kwercetyny dziennie stężenie obniżyło się o 26,5 mikromola na litr względem placebo.
Warto zauważyć jeszcze jedno. W tym samym badaniu nie zmieniło się ani ciśnienie tętnicze, ani glikemia na czczo. To ważna przeciwwaga dla metaanalizy ciśnieniowej: pojedyncze badanie u zdrowych mężczyzn nie wykazało efektu, który metaanaliza znajduje w populacjach z podwyższonym ryzykiem. Kwercetyna nie jest lekiem na dnę moczanową i nie zastępuje allopurynolu, ale kierunek jest spójny z mechanizmem.
Wysiłek fizyczny i wydolność: efekt istnieje, tylko jest bardzo mały
Kwercetyna trafiła do odżywek sportowych po serii badań sugerujących poprawę wydolności tlenowej. Metaanaliza opublikowana w Medicine and Science in Sports and Exercise zebrała 11 badań i 254 uczestników. Mediana dawki wynosiła 1000 miligramów dziennie, mediana czasu stosowania 11 dni.
Wynik zbiorczy przemawiał na korzyść kwercetyny, ale autorzy opisali siłę efektu jako znajdującą się między pomijalną a małą. Poprawa wydolności sięgała ułamków procenta. Dla zawodnika walczącego o setne sekundy to może mieć znaczenie. Dla osoby, która biega trzy razy w tygodniu, znaczenia nie ma żadnego, a koszt jest ten sam.
To dobry przykład różnicy między „istotny statystycznie” a „istotny dla ciebie”. Metaanaliza mówi, że efekt prawdopodobnie nie jest zerem. Nie mówi, że go zauważysz.
Kwercetyna jako senolityk: gdzie naprawdę jesteśmy
W kontekście długowieczności kwercetyna pojawia się przy pojęciu senolizy, czyli usuwania komórek starzejących się. Praca opublikowana w Aging Cell w 2015 roku wykazała, że połączenie dazatynibu z kwercetyną wybiórczo eliminuje takie komórki w modelach doświadczalnych. To był początek całej dziedziny.
U ludzi mamy jak dotąd bardzo mało. Pilotażowe badanie opublikowane w EBioMedicine w 2019 roku objęło 14 pacjentów z idiopatycznym włóknieniem płuc, było otwarte, bez grupy kontrolnej i bez zaślepienia, a jego celem była wykonalność i wstępna ocena bezpieczeństwa. To nie jest dowód skuteczności i sami autorzy tak tego nie przedstawiają.
Dazatynib jest lekiem przeciwnowotworowym, wydawanym na receptę, o istotnych działaniach niepożądanych. Protokoły senolityczne krążące w internecie, oparte na tym schemacie, nie mają rejestracji w żadnym kraju. Traktuj ten wątek jako temat badawczy, ciekawy i obiecujący, ale nie jako plan do skopiowania.
Dawkowanie: ile i kiedy przyjmować kwercetynę
W badaniach klinicznych stosowano najczęściej od 500 do 1000 miligramów dziennie, przez okresy od kilku tygodni do trzech miesięcy. Polskie suplementy zawierają zwykle 250, 400 albo 500 miligramów w kapsułce, często z ekstraktu z perełkowca japońskiego. Poniżej 500 miligramów dziennie metaanaliza ciśnieniowa nie wykazała istotnego efektu, co jest najkonkretniejszą wskazówką dawkową, jaką w ogóle mamy.
JAK PRZYJMOWAĆ KWERCETYNĘ ROZSĄDNIE
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz
Poprawia tolerancję żołądkową i wchłanianie. Na czczo częściej pojawiają się dolegliwości brzuszne.
Zacznij od dolnej dawki
250 do 500 miligramów przez pierwsze dwa tygodnie wystarczą, żeby sprawdzić tolerancję, zanim przejdziesz wyżej.
Wyznacz sobie okres i punkt kontrolny
Osiem do dwunastu tygodni i konkretny parametr, na przykład pomiar ciśnienia. Suplement bez punktu kontrolnego to wydatek bez informacji zwrotnej.
Nie przekraczaj 1000 miligramów bez potrzeby
Dla dawek 1000 miligramów i wyższych stosowanych dłużej niż 12 tygodni brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie.
Pokaż listę leków farmaceucie
Interakcje kwercetyny dotyczą enzymów, które metabolizują wiele powszechnie stosowanych leków. To sprawdzenie zajmuje minutę.
Z czym nie łączyć kwercetyny i kto powinien uważać
Kwercetyna hamuje enzymy z rodziny cytochromu P450 oraz glikoproteinę P, czyli transporter wypompowujący leki z komórek. Efekt jest prosty do wyobrażenia: lek, który normalnie jest usuwany w określonym tempie, zostaje dłużej i osiąga wyższe stężenie. Przegląd bezpieczeństwa z 2018 roku wprost wskazuje zmianę biodostępności leków jako udokumentowany efekt suplementacji.
Grupy, które powinny wcześniej zapytać lekarza albo farmaceutę: osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, cyklosporynę i inne leki immunosupresyjne, digoksynę, niektóre antybiotyki oraz leki hipotensyjne, bo efekty się sumują. Ostrożność zaleca się także przy uszkodzeniu nerek, ponieważ badania na zwierzętach sugerują nasilenie działania nefrotoksycznego w nerce już uszkodzonej.
Osobno warto powiedzieć o nowotworach hormonozależnych. Na modelach zwierzęcych obserwowano, że wysokie dawki kwercetyny mogą sprzyjać rozwojowi guzów estrogenozależnych. To jest dokładne przeciwieństwo hasła o działaniu przeciwnowotworowym, które krąży po polskich stronach o kwercetynie. W ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci brakuje danych, więc suplementacji się nie zaleca.
KWERCETYNA: CO MÓWI ETYKIETA, CO MÓWI PIŚMIENNICTWO
Częste sformułowania w opisach produktów
- „Działanie przeciwnowotworowe”.
- „Leczy alergię”, bez rozróżnienia badań.
- „Wspomaga odchudzanie”.
- „Naturalna, więc bezpieczna w każdej dawce”.
Co wynika z opublikowanych danych
- Na modelach zwierzęcych wysokie dawki sprzyjały guzom estrogenozależnym.
- Stabilizacja komórek tucznych wykazana in vitro, brak badań klinicznych z lekiem porównawczym.
- Brak metaanalizy badań z randomizacją potwierdzającej wpływ na masę ciała.
- Brak danych o bezpieczeństwie dawek od 1000 mg stosowanych ponad 12 tygodni.
Kwercetyna a stany zapalne: co dokładnie zmierzono
To jedno z częstszych zapytań wpisywanych obok nazwy tej substancji, więc warto je rozłożyć uczciwie. Mechanizm opisano dobrze: kwercetyna hamuje szlak jądrowego czynnika kappa B, zmniejsza ekspresję cyklooksygenazy 2 i ogranicza wydzielanie cytokin prozapalnych w hodowlach komórkowych. Przegląd w Nutrients zbiera te obserwacje w całość.
Przejście do człowieka jest trudniejsze. Badania u ludzi mierzą zwykle stężenia markerów we krwi, najczęściej białka C-reaktywnego oznaczanego metodą o wysokiej czułości oraz interleukiny 6. Wyniki są niejednorodne: część badań pokazuje spadek, część nie wykazuje różnicy wobec placebo, a wielkości efektu są małe. Nie ma badania, które mierzyłoby twarde punkty końcowe, takie jak liczba zaostrzeń choroby zapalnej.
Dlatego zdanie „kwercetyna działa przeciwzapalnie” jest jednocześnie prawdziwe na poziomie komórki i przedwczesne na poziomie pacjenta. Ta różnica nie jest czepianiem się słów. Decyduje o tym, czy warto wydać sto złotych miesięcznie i przez ile miesięcy. Ten sam rozdźwięk między probówką a pacjentem ciągnie się przez całą kategorię przeciwutleniaczy.
Jeśli twoim celem jest właśnie oś zapalna, a nie sama kwercetyna, porównaj dane. Kurkumina ma więcej badań klinicznych z twardszymi punktami końcowymi, ale ma też własny problem z wchłanianiem, rozwiązywany technologicznie. To ten sam typ decyzji: forma podania waży tyle samo co dawka.
Jak wybrać suplement z kwercetyną
Większość polskich preparatów pochodzi z ekstraktu z perełkowca japońskiego, czyli Sophora japonica. To bogate źródło rutyny, z której otrzymuje się kwercetynę w postaci aglikonu. Informacja o surowcu bywa jedyną rzeczą odróżniającą dwa opakowania o tej samej deklarowanej zawartości.
Na etykiecie sprawdź trzy rzeczy w tej kolejności. Zawartość kwercetyny w porcji dziennej, a nie masę ekstraktu, bo te dwie liczby potrafią różnić się kilkukrotnie. Formę: aglikon, fitosom fosfolipidowy albo preparat liposomalny, przy czym te drugie powstały właśnie po to, żeby nadrobić słabe wchłanianie pierwszego. Skład dodatkowy: często dołączana jest bromelaina, witamina C albo cynk.
Ten ostatni punkt zasługuje na komentarz. Witamina C i cynk mają własne, dopuszczone oświadczenia zdrowotne dotyczące odporności. Producent umieszcza je legalnie na opakowaniu, a klient odczytuje je jako opis działania kwercetyny, której nazwa widnieje największą czcionką. To nie jest przypadek, to jest projekt graficzny.
Porównaj też cenę za miligram, a nie za opakowanie. Preparat liposomalny za 129 złotych i zwykły aglikon za 65 złotych mogą dawać podobną dawkę przyswojoną, jeśli ten drugi weźmiesz z posiłkiem zawierającym tłuszcz. Bez badań porównawczych na ludziach nikt tego dokładnie nie policzy, więc rozsądniej zacząć od tańszej formy i sprawdzić własną tolerancję.
Status prawny w Polsce i co z tego wynika dla ciebie
Kwercetyna sprzedawana w kapsułkach jest suplementem diety, czyli środkiem spożywczym zgłaszanym do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Zgłoszenie nie jest dopuszczeniem: nikt nie sprawdza przed sprzedażą, czy produkt działa. Rejestr zgłoszeń jest jawny i można w nim sprawdzić konkretny preparat.
Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 pozwala używać wyłącznie oświadczeń zdrowotnych z unijnego rejestru. Dla kwercetyny nie ma tam nic. Dlatego producenci opisują ją przez skojarzenie, dodając do składu witaminę C lub cynk, które własne oświadczenia mają, i przenosząc je wizualnie na całe opakowanie. To legalne i całkowicie mylące.
Jak z tego wybrnąć praktycznie? Traktuj kwercetynę jak eksperyment z jednym celem i jednym terminem, a nie jak element codziennej apteczki na zawsze. Jeśli szukasz wsparcia na osi stanu zapalnego i wolisz składnik z lepiej opisaną biodostępnością, zobacz biodostępną kurkuminę. Jeśli problemem są stawy po pięćdziesiątce, formuła na stawy i mobilność odpowiada na to pytanie wprost, zamiast obiecywać wszystko naraz.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest kwercetyna i na co pomaga?
Kwercetyna to flawonol, czyli barwnik roślinny z grupy flawonoidów, obecny w kaparach, cebuli, jabłkach i herbacie. Najlepiej udokumentowanym efektem u ludzi jest niewielkie obniżenie ciśnienia tętniczego przy dawkach od 500 miligramów dziennie, wykazane w metaanalizie 7 badań z randomizacją. Pozostałe zastosowania opierają się na badaniach komórkowych i zwierzęcych. W Unii Europejskiej kwercetyna nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego.
Z czym nie łączyć kwercetyny?
Kwercetyna hamuje enzymy cytochromu P450 i glikoproteinę P, przez co może zwiększać stężenie wielu leków we krwi. Szczególnej ostrożności wymagają leki przeciwzakrzepowe, cyklosporyna i inne leki immunosupresyjne, digoksyna, niektóre antybiotyki oraz leki obniżające ciśnienie, bo efekty mogą się sumować. Przed rozpoczęciem suplementacji pokaż listę swoich leków farmaceucie.
Gdzie jest dużo kwercetyny?
Najwięcej zawierają kapary, około 170 miligramów na 100 gramów, ale porcja kaparów to zwykle 10 gramów. W praktyce najwięcej kwercetyny dostarczają cebula czerwona, około 32 miligramy na 100 gramów, jabłka ze skórką, żurawina, borówki, brokuły i herbata. Typowa dieta daje od 10 do 30 miligramów dziennie.
Kiedy przyjmować kwercetynę?
Z posiłkiem zawierającym trochę tłuszczu. Poprawia to tolerancję żołądkową, a na czczo częściej pojawiają się dolegliwości brzuszne. Pora dnia nie ma udokumentowanego znaczenia. Ważniejsze jest wyznaczenie sobie okresu stosowania, na przykład ośmiu do dwunastu tygodni, i punktu kontrolnego, po którym ocenisz, czy było warto.
Jakie są skutki uboczne kwercetyny?
W badaniach klinicznych działania niepożądane zgłaszano rzadko i miały łagodny charakter, najczęściej były to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i bóle głowy. Przegląd bezpieczeństwa opublikowany w Molecular Nutrition and Food Research zwraca jednak uwagę, że dla dawek od 1000 miligramów stosowanych dłużej niż 12 tygodni brakuje wystarczających danych.
Czy kwercetyna jest bezpieczna?
Przy dawkach do 1000 miligramów dziennie i krótkim okresie stosowania profil bezpieczeństwa wygląda korzystnie. Ograniczenia dotyczą osób z uszkodzeniem nerek, u których badania na zwierzętach sugerują nasilenie działania nefrotoksycznego, oraz nowotworów estrogenozależnych, gdzie wysokie dawki sprzyjały rozwojowi guzów w modelach zwierzęcych. W ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci brakuje danych.
Źródła
Hollman PCH, de Vries JHM, van Leeuwen SD, Mengelers MJB, Katan MB. Absorption of dietary quercetin glycosides and quercetin in healthy ileostomy volunteers. The American Journal of Clinical Nutrition, 1995;62(6). DOI: 10.1093/ajcn/62.6.1276
Serban MC, Sahebkar A, Zanchetti A i wsp. Effects of Quercetin on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 2016;5(7). DOI: 10.1161/JAHA.115.002713
Li Y, Yao J, Han C i wsp. Quercetin, Inflammation and Immunity. Nutrients, 2016;8(3). DOI: 10.3390/nu8030167
Somerville VS, Braakhuis AJ, Hopkins WG. Effect of Flavonoids on Upper Respiratory Tract Infections and Immune Function: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Nutrition, 2016;7(3). DOI: 10.3945/an.115.010538
Zhu Y, Tchkonia T, Pirtskhalava T i wsp. The Achilles’ heel of senescent cells: from transcriptome to senolytic drugs. Aging Cell, 2015;14(4). DOI: 10.1111/acel.12344
Justice JN, Nambiar AM, Tchkonia T i wsp. Senolytics in idiopathic pulmonary fibrosis: Results from a first-in-human, open-label, pilot study. EBioMedicine, 2019;40. DOI: 10.1016/j.ebiom.2018.12.052
Andres S, Pevny S, Ziegenhagen R i wsp. Safety Aspects of the Use of Quercetin as a Dietary Supplement. Molecular Nutrition and Food Research, 2018;62(1). DOI: 10.1002/mnfr.201700447
