NAD+ is een hulpstof die je cellen nodig hebt om energie te maken en DNA te herstellen. Het gehalte daalt met de leeftijd, gemeten in menselijke huid. Slikken van NAD+ zelf heeft geen zin: de gecontroleerde proeven werken met voorlopers, vooral nicotinamide riboside. Die verhogen NAD+ in de spier, maar het Nederlandse onderzoek vond daarachter nauwelijks gezondheidseffecten.
Wat is NAD+ en wat doet het in je cellen?
NAD+ staat voor nicotinamide-adenine-dinucleotide. Het is geen vitamine en geen hormoon, maar een co-factor: een molecuul dat enzymen nodig hebben om hun werk te kunnen doen. Zonder NAD+ staat de energieproductie stil. Je maakt het zelf aan, onder meer uit vitamine B3 uit je voeding.
Het molecuul doet twee dingen tegelijk, en dat verklaart waarom het zoveel aandacht krijgt. In de mitochondriën draagt het elektronen over, de kern van de energieproductie. Het is daar niet de enige onmisbare hulpstof: alfa-liponzuur zit vast aan de enzymcomplexen die de brandstof voor die stap aanleveren. Daarnaast is het de grondstof voor een aantal enzymgroepen die niets met energie te maken hebben: de sirtuïnes en de PARP-enzymen, die DNA-schade repareren. Elke reparatie kost NAD+.
WAT NAD+ IN DE CEL AANDRIJFT
Energieproductie
Elektronentransport in de mitochondriën, de stap waar ATP uit voortkomt.
DNA-herstel
PARP-enzymen gebruiken NAD+ als grondstof bij elke reparatie van een streng.
Sirtuïnes
Een groep enzymen die genen aan- en uitzet, en die NAD+ nodig heeft om te werken.
Celsignalering
NAD+ koppelt de redoxtoestand van de cel aan wat er in de celkern wordt afgelezen.
Klopt het dat NAD+ daalt met de leeftijd?
Ja, maar veel minder precies dan de verkoopteksten doen voorkomen. Je leest op Nederlandse pagina’s dat je NAD+-niveau iedere twintig jaar halveert. Dat getal heeft geen meting onder zich die dat zo hard maakt.
Wat er wel ligt, is het werk van Massudi en collega’s uit 2012. Zij namen 49 monsters menselijke huid van mensen tussen 0 en 77 jaar en maten NAD+, DNA-schade en enzymactiviteit. De uitkomst: een sterk negatief verband tussen NAD+ en leeftijd, bij mannen r = -0,706 (p = 0,001) en bij vrouwen r = -0,537 (p = 0,01). De PARP-activiteit steeg juist met de leeftijd, en hing omgekeerd samen met het NAD+-gehalte.
Lees dat precies. Het gaat om huid, om 49 monsters, en om een samenhang, niet om een oorzaak. Het beeld is consistent en het is aannemelijk. Het is alleen geen halveringstijd, en het zegt niets over je spieren, je lever of je hersenen.
Kun je NAD+ zelf slikken?
Nee, en dat is de eerste praktische horde. NAD+ is een groot molecuul dat je darm niet als geheel opneemt. Wat je koopt onder de naam “NAD-supplement” bevat vrijwel altijd een voorloper: een kleinere bouwsteen die je lichaam wél binnenkrijgt en daarna zelf omzet.
VAN CAPSULE NAAR NAD+ IN DE CEL
Voorloper innemen
Nicotinamide riboside, nicotinamide of nicotinezuur. Alle drie zijn vormen van vitamine B3.
Opname in de darm
De voorloper komt in het bloed. Trammell et al. mat in 2016 dosisafhankelijke stijgingen na 100, 300 en 1000 mg nicotinamide riboside.
Omzetting in de cel
Enzymen bouwen de voorloper om tot NAD+. De tussenstof NAAD blijkt de gevoeligste marker dat dit echt gebeurt.
Gebruik door enzymen
Sirtuïnes, PARP en de ademhalingsketen verbruiken het weer. De voorraad is een doorstroom, geen tank.
Vitamine B3 zelf staat wel gewoon in de voedingstabellen. Je haalt het uit vlees, vis, pinda’s, volkoren graanproducten, paddenstoelen en gist. Een tekort in Nederland is zeldzaam. Wie zich zorgen maakt over de aanvoer, kijkt eerst daar en niet naar een dure capsule.
Het Nederlandse onderzoek: Maastricht en Amsterdam
De studie die je hier het meest zou moeten aanspreken, is in Nederland gedaan. Remie en collega’s van het Maastricht UMC en het Amsterdam UMC publiceerden in 2020 een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde crossover met dertien gezonde mensen met overgewicht. Zes weken lang 1000 mg nicotinamide riboside per dag, daarna een uitgebreid onderzoeksprogramma met spierbiopten, MRI-spectroscopie en een clamp om de insulinegevoeligheid te meten.
Wat ze vonden: de NAD+-markers in de skeletspier gingen omhoog, dus het middel doet biochemisch wat het belooft. Het vetvrije lichaamsgewicht steeg licht, van 61,32 naar 62,65 procent (p = 0,02). Het rustmetabolisme tijdens de slaap ging omhoog. De acetylcarnitine in de spier steeg van 3025 naar 4558 pmol per mg droog gewicht (p = 0,04).
En wat ze niet vonden, is minstens zo belangrijk. Geen effect op insulinegevoeligheid. Geen effect op mitochondriale functie. Geen effect op leververvetting, op vet in de spiercel, op de energiestatus van het hart, op de pompfunctie, op de bloeddruk over de dag of op ontstekingsmarkers in het bloed. De conclusie van de auteurs was navenant: kleine veranderingen in lichaamssamenstelling, verder geen metabole gezondheidseffecten.
WAT DE NEDERLANDSE PROEF WEL EN NIET LIET ZIEN
Wat de andere gecontroleerde studies laten zien
Het Nederlandse resultaat staat niet alleen. Twee andere goed opgezette proeven wijzen dezelfde kant op.
Martens en collega’s deden in 2018 een crossover van twee keer zes weken bij gezonde mensen van middelbare en oudere leeftijd. Hun conclusie: 1000 mg nicotinamide riboside per dag wordt goed verdragen en stimuleert de NAD+-stofwisseling. Over gezondheidswinst deden ze geen uitspraak, ze bevalen aan dat toekomstige studies bloeddruk en arteriële stijfheid gericht zouden onderzoeken.
Elhassan en collega’s gaven in 2019 twaalf oudere mannen 21 dagen lang 1 gram per dag, ook dubbelblind en placebogecontroleerd, met spierbiopten. De NAD+-stofwisseling in de spier kwam omhoog. De energiehuishouding van de mitochondriën veranderde niet. Wel daalden de ontstekingscytokines in het bloed. Dat laatste is de meest interessante losse draad in dit hele dossier, en het raakt aan wat een gerichte ontstekingsremmende formule op een heel andere manier probeert te doen.
Het NAD+-infuus: wat Nederlandse klinieken aanbieden
In Nederland is NAD+ vooral een infuusmarkt geworden. Klinieken bieden een sessie aan van enkele uren aan een infuus, en de zoekvragen gaan over de kosten, de duur en hoe vaak je zou moeten komen. Het is de duurste vorm waarin je deze molecuul kunt kopen, dus de vraag wat de meting laat zien is niet academisch.
Er is precies één gepubliceerde studie die het lot van rechtstreeks toegediend NAD+ bij mensen heeft gevolgd. Grant en collega’s dienden in 2019 zes uur lang NAD+ toe met 3 μmol per minuut en maten NAD+ en zijn afbraakproducten in bloed en urine.
Het resultaat verraste de onderzoekers zelf. In het bloed was tot na twee uur helemaal niets te zien: geen stijging van NAD+, en geen stijging van nicotinamide, methylnicotinamide, ADP-ribose of NMN. De conclusie die zij trokken, is dat NAD+ bij dit infuustempo in de eerste twee uur volledig en snel uit het plasma wordt weggehaald. Na zes uur was er meer methylnicotinamide en meer NAD+ in de urine.
Dat is een farmacokinetische pilot, geen effectstudie. Er staat niet in dat een infuus niet werkt, en er staat al helemaal niet in dat het wel werkt. Er staat in dat we na één publicatie nog niet weten waar het toegediende NAD+ blijft. Alle gecontroleerde proeven met een placebo en een uitkomstmaat, die je hierboven terugvindt, zijn gedaan met orale voorlopers.
NMN of NR: wat mag er in Nederland worden verkocht?
Dit is waar de Nederlandse lezer een concreet antwoord aan heeft, want de twee namen staan naast elkaar in dezelfde webshops en ze hebben een verschillende juridische status.
| Stof | Status in de EU | Wat dat betekent |
|---|---|---|
| Nicotinamide riboside (NR), als chloride | Toegelaten als novel food, Uitvoeringsverordening (EU) 2020/16 | Mag als bron van niacine in supplementen voor volwassenen worden verkocht. Later is de toelating uitgebreid, met een EFSA-advies in 2021. |
| Nicotinamide mononucleotide (NMN) | Niet toegelaten als novel food | Zonder toelating mag het niet als voedingssupplement op de EU-markt worden gebracht. EFSA gaf in mei 2026 een positief veiligheidsoordeel tot 300 mg per dag, maar een veiligheidsoordeel is geen toelating. |
| Nicotinamide en nicotinezuur (vitamine B3) | Gewone voedingsstoffen | Al decennia in gebruik, met een vastgestelde dagelijkse behoefte en gewoon in voeding aanwezig. |
Voedingssupplementen vallen onder de Warenwet, en de NVWA houdt toezicht. Een supplement wordt niet vooraf goedgekeurd zoals een geneesmiddel. Voor gezondheidsclaims geldt wél een strenge regel: alleen claims uit het Europese register mogen worden gebruikt. Voor NAD+ als zodanig staat daar niets in. Wat je op een verkooppagina leest over energie en veroudering, is dus geen goedgekeurde claim.
Wat is er dan wél te doen?
De eerlijke samenvatting van dit dossier: de biochemie is solide, de menselijke uitkomsten zijn mager, en de prijs van een infuus staat in geen verhouding tot wat er is gemeten. Dat is een ongemakkelijk antwoord, maar het is wat er ligt.
Wat de NAD+-stofwisseling in dierstudies consequent beïnvloedt, is niet een capsule maar de belasting van het systeem: beweging, energiebalans en slaap. Dat is precies wat de huisarts en de diëtist ook als eerste bespreken, en het kost niets. Merk je klachten die je aan veroudering toeschrijft, dan is een gesprek bij de huisarts een betere eerste stap dan een infuus, al was het maar omdat vermoeidheid tientallen oorzaken heeft die eerst uitgesloten horen te worden.
Zit je klacht in de gewrichten, dan speelt NAD+ daarin geen rol van betekenis. Daar gaat het om een ander mechanisme, en hoort een formule die op artrose is gericht of het advies van je huisarts bij.
Veelgestelde vragen over NAD+
Wat doet NAD+ in je lichaam?
NAD+ is een co-factor die enzymen nodig hebben. Het draagt elektronen over in de mitochondriën, waar je energie wordt gemaakt, en het is de grondstof voor de PARP-enzymen die DNA-schade repareren en voor de sirtuïnes. Elke reparatie van een DNA-streng verbruikt NAD+.
Wat is beter, NMN of NAD+?
Geen van beide is als capsule zinvol in de vorm die de naam suggereert. NAD+ zelf wordt niet als geheel opgenomen door de darm. NMN is in de EU niet toegelaten als novel food. De gecontroleerde studies bij mensen zijn vrijwel allemaal gedaan met nicotinamide riboside, dat wél is toegelaten.
Wat zijn de nadelen van NAD+-supplementen?
De doses van 1000 mg nicotinamide riboside per dag werden in de proeven goed verdragen. Het grootste nadeel is dat er weinig tegenover staat: het Nederlandse onderzoek van Remie et al. vond geen effect op insulinegevoeligheid, mitochondriale functie, bloeddruk of ontstekingsmarkers.
Wat is een NAD-infuus en wat is erover gemeten?
Een infuus waarbij NAD+ over enkele uren rechtstreeks in de bloedbaan gaat. Grant et al. publiceerden in 2019 de enige meting bij mensen: tot na twee uur was er in het bloed geen stijging van NAD+ of van de afbraakproducten te zien. Het is een farmacokinetische pilot, geen studie naar effecten.
Wat zijn de symptomen van een NAD-tekort?
Er bestaat geen erkend ziektebeeld dat ‘NAD-tekort’ heet, en er is geen bloedwaarde die je huisarts daarvoor prikt. Wat wél bestaat is een tekort aan vitamine B3, de voorloper. Dat is in Nederland zeldzaam. Vermoeidheid is geen betrouwbaar teken van iets over je NAD+.
Hoeveel nicotinamide riboside per dag is onderzocht?
De meeste gecontroleerde proeven gebruiken 1000 mg per dag, gedurende drie weken tot zes weken. Trammell et al. testten losse doses van 100, 300 en 1000 mg en zagen een dosisafhankelijke stijging van de NAD+-markers in het bloed.
In welke voeding zit de bouwsteen van NAD+?
Via vitamine B3, dus via nicotinamide en nicotinezuur. Die zitten in vlees, vis, pinda’s, volkoren graanproducten, paddenstoelen en gist. In Nederland is een tekort zeldzaam, en een gevarieerd eetpatroon dekt de behoefte.
Bronnen
- Remie C.M.E., Roumans K.H.M., Moonen M.P.B. et al. (2020). Nicotinamide riboside supplementation alters body composition and skeletal muscle acetylcarnitine concentrations in healthy obese humans. The American Journal of Clinical Nutrition (Maastricht UMC en Amsterdam UMC). DOI: 10.1093/ajcn/nqaa072
- Covarrubias A.J., Perrone R., Grozio A., Verdin E. (2021). NAD+ metabolism and its roles in cellular processes during ageing. Nature Reviews Molecular Cell Biology. DOI: 10.1038/s41580-020-00313-x
- Massudi H., Grant R., Braidy N., Guest J., Farnsworth B., Guillemin G.J. (2012). Age-Associated Changes in Oxidative Stress and NAD+ Metabolism in Human Tissue. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0042357
- Trammell S.A.J., Schmidt M.S., Weidemann B.J. et al. (2016). Nicotinamide riboside is uniquely and orally bioavailable in mice and humans. Nature Communications. DOI: 10.1038/ncomms12948
- Martens C.R., Denman B.A., Mazzo M.R. et al. (2018). Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nature Communications. DOI: 10.1038/s41467-018-03421-7
- Elhassan Y.S., Kluckova K., Fletcher R.S. et al. (2019). Nicotinamide Riboside Augments the Aged Human Skeletal Muscle NAD+ Metabolome and Induces Transcriptomic and Anti-inflammatory Signatures. Cell Reports. DOI: 10.1016/j.celrep.2019.07.043
- Grant R., Berg J., Mestayer R., Braidy N. et al. (2019). A Pilot Study Investigating Changes in the Human Plasma and Urine NAD+ Metabolome During a 6 Hour Intravenous Infusion of NAD+. Frontiers in Aging Neuroscience. DOI: 10.3389/fnagi.2019.00257
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (2021). Extension of use of nicotinamide riboside chloride as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283. EFSA Journal. DOI: 10.2903/j.efsa.2021.6843
- Uitvoeringsverordening (EU) 2020/16 van de Commissie van 10 januari 2020 tot toelating van nicotinamideriboside-chloride als nieuw voedingsmiddel.
