Longevity is de studie van gezond ouder worden. Niet het aantal jaren dat je leeft telt, maar het aantal jaren dat je in goede gezondheid doorbrengt. In Nederland liggen die twee ver uit elkaar: een man wordt gemiddeld 80,7 jaar en voelt zich 64,1 jaar gezond. Dat gat van zestien jaar is waar longevity over gaat.
Wat betekent longevity precies?
Het woord komt uit het Engels en betekent letterlijk lang leven. In het Nederlands wordt het vaak vertaald als langlevendheid, maar die vertaling dekt de lading niet meer. Longevity verwijst inmiddels naar een onderzoeksveld dat vraagt waarom lichamen verouderen en of dat proces te beïnvloeden is.
Er is een verschil tussen longevity en levensverwachting. Levensverwachting is een statistisch gemiddelde over een hele bevolking, berekend door het CBS. Longevity gaat over wat er in één lichaam gebeurt en over de vraag welke van die processen je kunt bijsturen. De eerste is een getal over een land, de tweede een vraag over een persoon.
Het veld draait om twee begrippen die je overal tegenkomt. Lifespan is de totale levensduur: hoe oud je wordt. Healthspan is het deel daarvan dat je zonder ernstige of beperkende ziekte doorbrengt. Wie longevity zegt, bedoelt bijna altijd het tweede.
Lifespan of healthspan: het gat van zestien jaar
Nederlandse cijfers maken het verschil pijnlijk concreet. In 2025 was de levensverwachting bij geboorte 80,7 jaar voor mannen en 83,5 jaar voor vrouwen. De levensverwachting in als goed ervaren gezondheid lag op 64,1 jaar voor mannen en 62,0 jaar voor vrouwen.
Trek die getallen van elkaar af en je houdt zestien jaar over bij mannen en ruim eenentwintig jaar bij vrouwen. Vrouwen leven in Nederland langer, maar brengen een groter deel van dat leven door in minder goede gezondheid. Op de Europese ranglijst voor jaren zonder beperkingen stond Nederland in 2023 bij mannen zeventiende van de zesentwintig, en bij vrouwen drieëntwintigste.
jaar leeft een Nederlandse vrouw gemiddeld in minder dan goede gezondheid: 83,5 jaar levensverwachting tegenover 62,0 jaar gezonde levensverwachting.
CBS, cijfers over 2025.
Dat gat is de reden dat het veld bestaat. Er zijn in de twintigste eeuw enorme jaren bijgekomen aan het einde van het leven, maar niet allemaal in goede staat. De vraag van longevity is niet hoe je die eindfase rekt, maar hoe je hem korter maakt.
Hoeveel bepalen je genen?
Minder dan de meeste mensen denken, en het bewijs daarvoor komt voor een groot deel uit Leiden. De Leiden Longevity Study verzamelde families waarin minstens twee broers of zussen zeer oud waren geworden: mannen van 89 jaar en ouder, vrouwen van 91 en ouder. Vervolgens keek het team hoe de rest van die families het deed.
De gestandaardiseerde sterfteratio van de broers en zussen bedroeg 0,66 vergeleken met de Nederlandse bevolking, met een betrouwbaarheidsinterval van 0,60 tot 0,73. Bij de ouders was die 0,76 en bij de kinderen 0,65. Een derde minder sterfte dus, over drie generaties.
De mooiste meting zit in de controlegroep. De partners van die hoogbejaarde deelnemers deelden decennialang hetzelfde huis, dezelfde keuken en dezelfde huisarts. Hun sterfteratio was 0,95, statistisch niet te onderscheiden van de gemiddelde Nederlander. Gedeelde omgeving verklaarde het voordeel niet.
WAT DE PARTNERS LATEN ZIEN
Wat je zou verwachten
- Wie samenwoont met iemand die extreem oud wordt, deelt de leefstijl.
- Dezelfde maaltijden, dezelfde buurt, dezelfde zorg: dan volgt hetzelfde resultaat.
- Omgeving zou dus het grootste deel van het verschil moeten verklaren.
Wat de meting gaf
- Broers en zussen: sterfteratio 0,66 tegenover de Nederlandse bevolking.
- Kinderen: 0,65. Ouders: 0,76.
- Partners: 0,95, dus vrijwel gemiddeld, ondanks tientallen jaren dezelfde omgeving.
Zo’n familievoordeel geldt voor uitzonderlijke ouderdom, dus voor de staart van de verdeling. Voor de gemiddelde Nederlander die geen negentigjarige broers en zussen heeft, zegt het onderzoek iets anders: als genen het verschil maken aan de uiterste rand, blijft er in het midden veel ruimte over voor de rest.
De twaalf kenmerken van veroudering
Waar bestaat veroudering biologisch uit? In 2013 brachten López-Otín en collega’s de processen samen in een lijst, en in 2023 breidden ze die uit naar twaalf kenmerken. Het artikel in Cell is sindsdien het referentiekader van het vakgebied.
De lijst omvat onder meer schade aan het DNA, het korter worden van telomeren, veranderingen in de manier waarop genen worden afgelezen, eiwitten die hun vorm verliezen, mitochondriën die minder goed werken, cellen die stoppen met delen maar blijven zitten, en een chronische laaggradige ontsteking die met de jaren toeneemt.
Die laatste heeft een eigen naam gekregen: inflammaging. Het gaat niet om een ontsteking die je voelt, maar om een licht verhoogd niveau van ontstekingssignalen dat jarenlang aanhoudt en dat in cohortstudies samenhangt met hart- en vaatziekten, spierverlies en cognitieve achteruitgang. Dit is ook het aangrijpingspunt waar een ontstekingsremmend supplement zich op richt, al blijft leefstijl daarbij de hoofdmoot.
De praktische waarde van die lijst is bescheiden maar reëel: hij laat zien dat veroudering geen enkel proces is dat je met één ingreep aanpakt. Elke claim die suggereert dat één molecuul twaalf mechanismen tegelijk keert, botst met wat er in dat artikel staat.
Wat leefstijl in jaren oplevert
Hier wordt het onderzoek bruikbaar. Twee grote studies hebben de winst uitgedrukt in jaren, en dat is nuttiger dan een risicoverhouding.
Li en collega’s volgden 78 865 verpleegkundigen en 44 354 zorgprofessionals tot vierendertig jaar lang. Ze telden vijf factoren: niet roken, een BMI tussen 18,5 en 24,9, minstens dertig minuten matig tot intensief bewegen per dag, matig alcoholgebruik en een voedingspatroon in de bovenste veertig procent. Wie op alle vijf goed scoorde had een sterfterisico van 0,26 tegenover wie op geen enkele scoorde.
Vertaald naar jaren: de levensverwachting op vijftigjarige leeftijd was gemiddeld 14,0 jaar hoger bij vrouwen met alle vijf de factoren en 12,2 jaar hoger bij mannen. Dat is geen marge, dat is een ander leven.
LEVENSVERWACHTING OP 50-JARIGE LEEFTIJD, NAAR AANTAL GEZONDE LEEFSTIJLFACTOREN
De tweede studie kijkt naar gezonde jaren in plaats van naar jaren. Nyberg en collega’s brachten twaalf Europese cohorten samen, 116 043 mensen die bij aanvang geen chronische ziekte hadden, en telden hoeveel jaren tussen hun veertigste en vijfenzeventigste vrij bleven van diabetes type 2, hartziekte, beroerte, kanker, astma en COPD.
Het verschil tussen de beste en de slechtste leefstijlscore bedroeg 9,9 jaar zonder chronische ziekte bij mannen en 9,4 jaar bij vrouwen. Elk punt verbetering op hun schaal was goed voor bijna een heel ziektevrij jaar. Alle vier de gunstigste profielen bevatten een BMI onder de 25.
| Studie | Deelnemers | Uitkomst | Winst |
|---|---|---|---|
| Li 2018, Circulation | 123 219 | Levensverwachting vanaf 50 jaar | 14,0 jaar (vrouwen), 12,2 jaar (mannen) |
| Nyberg 2020, JAMA Intern Med | 116 043 | Jaren zonder chronische ziekte tussen 40 en 75 jaar | 9,9 jaar (mannen), 9,4 jaar (vrouwen) |
| Schoenmaker 2006, Eur J Hum Genet | Leidse families | Sterfteratio van broers en zussen | 0,66 tegenover de Nederlandse bevolking |
| Fraser 2001, Arch Intern Med | 34 192 adventisten | Levensverwachting bij meerdere gezonde gewoonten | circa tien jaar |
Wat is het longevity-dieet?
Er is geen officieel longevity-dieet, en dat is een antwoord op zich. Wat de cohortstudies belonen, is een voedingspatroon met veel groente, fruit, peulvruchten, noten en volkoren graanproducten, weinig bewerkt vlees en weinig suiker. In Nederland heet dat de Schijf van Vijf. Het valt vrijwel samen met wat als mediterraan patroon wordt aangeprezen.
Rond dat basispatroon leven varianten die veel aandacht krijgen en veel minder bewijs hebben. Periodiek vasten in zijn vele vormen is bij mensen vooral onderzocht op gewicht en op waarden in het bloed, over enkele maanden, niet op hoe lang iemand leeft. Calorierestrictie geeft in dierproeven een levensduurwinst die bij primaten al kleiner uitvalt en bij mensen nooit is aangetoond.
Er is één punt waarop het Nederlandse voedingsadvies afwijkt van wat de longevityhoek vaak vertelt: eiwit. Ouderen halen de aanbevolen hoeveelheid vaak niet, en juist bij hen hangt te weinig eiwit samen met spierverlies. Wie zestig passeert, heeft eerder een eiwitprobleem dan een eiwitoverschot.
Blue Zones: wat ervan overeind blijft
Okinawa, Sardinië, Ikaria, Nicoya en Loma Linda: de vijf gebieden waar volgens de populaire literatuur opvallend veel honderdjarigen wonen. Het idee is aantrekkelijk en het staat op vrijwel elke Nederlandse pagina over dit onderwerp.
Het staat wetenschappelijk onder druk. Onderzoek naar de kwaliteit van geboorteregistraties laat zien dat regio’s met veel geregistreerde honderdjarigen vaak ook regio’s zijn met late invoering van geboorteakten en met administratieve fouten. Van Loma Linda is de basis het stevigst, omdat de Adventist Health Study daar met echte cohorten werkt: Fraser en Shavlik kwamen bij zevendeadventisten met meerdere gezonde gewoonten uit op ongeveer tien extra jaren.
Wat er overeind blijft, is niet de kaart maar het patroon: veel plantaardig eten, dagelijkse beweging die geen sport heet, sociale banden en een reden om op te staan. Dat is precies wat de Europese cohortstudies ook meten, alleen zonder de romantiek.
Longevityklinieken, biologische leeftijd en supplementen
In Nederland is dit een groeiende markt. Er zijn klinieken die een longevitytraject aanbieden: een uitgebreid bloedonderzoek, soms een DNA-test, soms een scan, gevolgd door een leefstijlplan. Ze vallen niet onder de basisverzekering en het aanbod is niet gestandaardiseerd.
De term biologische leeftijd verdient een kanttekening. Er bestaan meerdere rekenmethoden, van epigenetische klokken tot scores op basis van gewone bloedwaarden, en ze geven op dezelfde persoon verschillende uitkomsten. Ze zijn nuttig in bevolkingsonderzoek en zwak op individueel niveau. Een getal dat je twee jaar jonger noemt, is geen diagnose en geen garantie.
Voor supplementen geldt Europese regelgeving die eenvoudiger is dan de marketing doet vermoeden. Alleen claims uit het EU-claimregister mogen op een verpakking of een verkooppagina staan. Er bestaat geen goedgekeurde claim over levensduur, veroudering of een langer leven, voor geen enkel ingrediënt. Dat geldt ook voor de namen die in deze hoek het vaakst vallen: voor collageen staat er niets in dat register, en de claims voor L-theanine zijn door EFSA beoordeeld en afgewezen. Wie zoiets leest, leest een claim die niet is toegestaan. De NVWA houdt daar toezicht op.
Het gewone Nederlandse pad is intussen goedkoper en beter onderbouwd. Wie zijn leefstijl wil aanpakken, kan bij de huisarts terecht voor de gecombineerde leefstijlinterventie, die sinds 2019 uit de basisverzekering wordt vergoed en voeding, beweging en gedrag combineert in een traject van twee jaar. De Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad vragen om minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week plus twee keer spier- en botversterkende activiteiten. Voor wie last heeft van gewrichten die dat bewegen in de weg zitten, is de eerste stap dezelfde huisarts, eventueel ondersteund door een supplement bij artrose.
Kan een mens 200 jaar worden?
Niets in de huidige gegevens wijst die kant op. De oudst geverifieerde mens, Jeanne Calment, werd 122 jaar. Sinds haar overlijden in 1997 is dat record niet gebroken, en het aantal geverifieerde honderdtienplussers groeit veel langzamer dan het aantal honderdjarigen.
Demografen zijn het oneens over de vraag of er een harde bovengrens bestaat. De ene school ziet de sterftekans na ongeveer 105 jaar afvlakken, wat theoretisch ruimte laat. De andere ziet een plafond rond 115 tot 125 jaar. Wat beide kampen delen, is dat de winst van de afgelopen eeuw kwam van minder vroege sterfte, niet van een hogere maximale leeftijd.
Voor wie vandaag leeft, is dat debat academisch. Het verschil tussen negen extra ziektevrije jaren en nul extra ziektevrije jaren wordt gemaakt door dingen die al gemeten zijn, en die op geen enkel etiket staan.
Wat betekent longevity in het Nederlands?
Letterlijk langlevendheid of levensduur, maar in de gezondheidscontext staat het voor het onderzoeksveld rond gezond ouder worden. Het gaat om healthspan, het aantal jaren in goede gezondheid, en niet alleen om lifespan, het totale aantal jaren.
Wat zijn de vier pijlers van een gezonde leefstijl?
In de grote cohortstudies zijn dat niet roken, een gezond gewicht, voldoende bewegen en matig of geen alcohol. Voeding komt daar als vijfde factor bij. In de Europese meta-analyse van Nyberg bevatten alle vier de gunstigste profielen een BMI onder de 25.
Wat is het longevity-dieet?
Een officieel dieet met die naam bestaat niet. Wat in het onderzoek terugkomt is veel groente, fruit, peulvruchten, noten en volkoren producten, met weinig bewerkt vlees en suiker. Dat komt sterk overeen met de Schijf van Vijf.
Hoeveel jaren winst levert een gezonde leefstijl op?
Li en collega’s kwamen op vijftigjarige leeftijd uit op 14,0 extra jaren bij vrouwen en 12,2 bij mannen met vijf gunstige factoren. Nyberg en collega’s telden 9,9 extra jaren zonder chronische ziekte bij mannen en 9,4 bij vrouwen.
Is longevity erfelijk?
Voor uitzonderlijke ouderdom speelt familie een rol. In de Leiden Longevity Study hadden broers en zussen van hoogbejaarden een sterfteratio van 0,66, terwijl hun partners op 0,95 uitkwamen. Dezelfde omgeving gaf dus geen voordeel, gedeelde genen wel.
Kan een mens 200 jaar worden?
Daar wijst niets op. Het geverifieerde record staat op 122 jaar en is sinds 1997 niet verbeterd. Demografen twisten over een bovengrens rond 115 tot 125 jaar, maar de winst van de vorige eeuw kwam van minder vroege sterfte.
Wat mag een supplement over veroudering beweren?
Niets. In het Europese claimregister staat geen enkele goedgekeurde claim over levensduur, veroudering of langer leven. Een verkooppagina die dat wel belooft, gebruikt een claim die niet is toegestaan; de NVWA houdt daar toezicht op.
Bronnen
- López-Otín C., Blasco M.A., Partridge L., Serrano M., Kroemer G. (2023). Hallmarks of aging: An expanding universe. Cell. DOI: 10.1016/j.cell.2022.11.001
- Li Y., Pan A., Wang D.D., Liu X., Dhana K., Franco O.H., Kaptoge S., Di Angelantonio E., Stampfer M., Willett W.C., Hu F.B. (2018). Impact of Healthy Lifestyle Factors on Life Expectancies in the US Population. Circulation. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.117.032047
- Nyberg S.T., Singh-Manoux A., Pentti J., Madsen I.E.H., Sabia S. et al. (2020). Association of Healthy Lifestyle With Years Lived Without Major Chronic Diseases. JAMA Internal Medicine. DOI: 10.1001/jamainternmed.2020.0618
- Schoenmaker M., de Craen A.J.M., de Meijer P.H.E.M., Beekman M., Blauw G.J., Slagboom P.E., Westendorp R.G.J. (2006). Evidence of genetic enrichment for exceptional survival using a family approach: the Leiden Longevity Study. European Journal of Human Genetics. DOI: 10.1038/sj.ejhg.5201508
- Fraser G.E., Shavlik D.J. (2001). Ten Years of Life: Is It a Matter of Choice? Archives of Internal Medicine. DOI: 10.1001/archinte.161.13.1645
