NAD+ to dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy, koenzym obecny w każdej komórce, bez którego nie powstaje energia i nie działa naprawa DNA. Jego poziom spada z wiekiem. Doustny NAD+ rozpada się w jelicie, więc suplementy zawierają prekursory. W Unii wolno sprzedać najwyżej 300 mg rybozydu nikotynamidowego dziennie, a badania używały 1000 do 2000 mg.
To ostatnie zdanie jest w polskim internecie praktycznie nieobecne, a decyduje o tym, czego można oczekiwać po produkcie z półki. Reszta tekstu wyjaśnia, skąd bierze się ta różnica i co z niej wynika.
Co to jest NAD+ i do czego służy w organizmie
Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy występuje w dwóch formach, utlenionej NAD+ i zredukowanej NADH, i krąży między nimi setki razy na sekundę. W tej roli jest zwykłym przenośnikiem elektronów: odbiera je z rozkładanej glukozy i tłuszczów, oddaje w mitochondrium, a na końcu tego łańcucha powstaje ATP. W tym samym miejscu pracuje kwas alfa liponowy, kofaktor enzymów rozkładających pirogronian, bez którego przemiana glukozy w energię się zatrzymuje. Bez NAD+ komórka nie ma z czego zrobić energii.
Druga rola jest ciekawsza, bo w niej NAD+ jest zużywany bezwrotnie. Trzy rodziny enzymów rozcinają jego cząsteczkę, żeby wykonać swoją pracę.
Kto zużywa NAD+ w komórce
Łańcuch oddechowy
Przenoszenie elektronów w mitochondriach, produkcja ATP. Tu NAD+ krąży i nie ubywa.
Sirtuiny
Siedem enzymów regulujących ekspresję genów, naprawę DNA i metabolizm. Zużywają NAD+.
PARP
Enzymy naprawy pęknięć DNA. Przy dużych uszkodzeniach potrafią wyczerpać zapas NAD+.
CD38
Enzym układu odpornościowego, którego aktywność rośnie z wiekiem i który konsumuje NAD+.
To wyjaśnia, dlaczego poziom NAD+ w tkankach spada z wiekiem. Nie chodzi o to, że organizm przestaje go produkować, tylko o to, że zużycie rośnie. CD38 staje się z wiekiem coraz aktywniejszy, uszkodzeń DNA przybywa, a PARP pracują więcej. Przegląd Covarrubias i Verdin z 2021 roku opisuje ten mechanizm jako przesunięcie równowagi między produkcją a konsumpcją, a nie jako awarię syntezy.
Dlaczego NAD+ w kapsułce nie trafia do komórek
Cząsteczka NAD+ jest duża i naładowana. Doustnie podana rozpada się w świetle jelita na mniejsze fragmenty, zanim zdąży przejść przez błonę śluzową, a komórka i tak nie ma transportera, który wpuściłby ją w całości. Do wnętrza wchodzą dopiero produkty rozpadu, przede wszystkim nikotynamid.
Prekursor musi jednak najpierw udowodnić, że w ogóle podnosi poziom koenzymu u człowieka. Zrobił to Trammell w 2016 roku: pojedyncze dawki doustne 100, 300 i 1000 mg rybozydu nikotynamidowego podnosiły metabolom NAD+ we krwi zdrowych ochotników w sposób zależny od dawki. Przewagę farmakokinetyczną rybozydu nad kwasem nikotynowym i nikotynamidem wykazano w tej samej pracy, ale na myszach, nie na ludziach. To badanie ustawiło całą późniejszą literaturę i dlatego do wykazu nowej żywności trafił rybozyd, a nie gotowy NAD+.
Stąd cała branża prekursorów. Zamiast podawać koenzym, podaje się cząsteczkę, którą komórka potrafi wchłonąć i przerobić na NAD+ u siebie. Prekursorów jest kilka i różnią się nie tyle skutecznością biologiczną, ile statusem prawnym.
| Prekursor | Skrót | Status w Unii Europejskiej |
|---|---|---|
| Nikotynamid | NAM | Forma witaminy B3, dopuszczona w suplementach od dawna |
| Kwas nikotynowy, niacyna | NA | Forma witaminy B3, dopuszczona |
| Rybozyd nikotynamidowy, chlorek | NR | Nowa żywność dopuszczona rozporządzeniem 2020/16, maksymalnie 300 mg na dobę |
| Mononukleotyd nikotynamidowy | NMN | Niedopuszczony, wniosek w ocenie EFSA od lipca 2025 |
| NAD+ w postaci gotowej | NAD+ | Rozkładany w przewodzie pokarmowym, nie wchodzi do komórki w całości |
Zwróć uwagę na ostatni wiersz, bo produkty sprzedawane w Polsce pod nazwą „NAD+” często zawierają właśnie gotowy koenzym w proszku lub kapsułce. Nazwa jest wtedy zgodna z etykietą, a fizjologia nie.
Do czego prowadzi niski poziom NAD+
Pytanie o objawy niedoboru NAD+ pada w wyszukiwarce często i nie ma na nie uczciwej krótkiej odpowiedzi. Nie istnieje jednostka chorobowa „niedobór NAD+”, nie ma normy laboratoryjnej ani rutynowego badania, którym zmierzyłbyś swój poziom. Oznaczenia wykonuje się w pracowniach naukowych, z bioptatu mięśnia albo z krwinek, i nie przekładają się na wynik z przychodni.
Wiadomo natomiast, co się dzieje przy skrajnym niedoborze prekursora. Brak niacyny w diecie wywołuje pelagrę: zapalenie skóry w miejscach nasłonecznionych, biegunkę i zaburzenia neurologiczne. W Polsce spotyka się ją wyjątkowo, głównie przy alkoholizmie i zespołach złego wchłaniania, bo niacyny dostarcza zwykła dieta mieszana.
Umiarkowany, związany z wiekiem spadek NAD+ w tkankach to zupełnie inne zjawisko: opisano je w modelach zwierzęcych i w pojedynczych badaniach tkanek ludzkich, a jego przełożenie na to, jak się czujesz, pozostaje hipotezą. Dysfunkcja mitochondriów figuruje wprawdzie na liście dwunastu cech starzenia, ale to opis procesu, nie rozpoznanie u konkretnej osoby. Zmęczenie, gorsza tolerancja wysiłku i wolniejsza regeneracja mają w twoim wieku kilkanaście możliwych przyczyn, od niedokrwistości po niedoczynność tarczycy. Zanim uznasz, że problemem jest koenzym, warto wykluczyć te, które da się zmierzyć.
Co pokazały badania z udziałem ludzi
Danych na ludziach jest mniej, niż sugerują opisy produktów, ale kilka porządnych badań istnieje. Trzy są warte zapamiętania, bo dotyczą różnych grup i różnych punktów końcowych.
Martens 2018, Nature Communications. Sześć tygodni suplementacji rybozydem nikotynamidowym u zdrowych osób w średnim i starszym wieku, układ krzyżowy z placebo. Preparat był dobrze tolerowany i podnosił metabolizm NAD+. Autorzy nie ogłosili efektu klinicznego, tylko wskazali kierunek na przyszłość: ciśnienie tętnicze i sztywność tętnic.
Elhassan 2019, Cell Reports. Dwunastu starszych mężczyzn, 1 g rybozydu dziennie przez 21 dni. Metabolom NAD+ w mięśniu szkieletowym wzrósł, ale bioenergetyka mitochondriów się nie zmieniła. Spadły natomiast stężenia krążących cytokin zapalnych, co jest najciekawszym wynikiem tego badania.
Dollerup 2018, American Journal of Clinical Nutrition. Czterdziestu otyłych, insulinoopornych mężczyzn, 2000 mg dziennie przez 12 tygodni. Wrażliwość na insulinę, produkcja glukozy, wydatek energetyczny i skład ciała: bez zmian. Bezpieczne, ale nieskuteczne w tym punkcie końcowym.
NAD+ w reklamie i w badaniach
Co obiecuje etykieta
- „Odwraca procesy starzenia się organizmu.”
- „Przywraca energię komórkową na poziomie mitochondriów.”
- „Poprawia metabolizm i wrażliwość na insulinę.”
Co zmierzono u ludzi
- Wzrost metabolitów NAD+ w mięśniu, potwierdzony.
- Bioenergetyka mitochondriów bez zmian po 21 dniach.
- Wrażliwość na insulinę bez zmian po 12 tygodniach i 2000 mg.
Ile NAD+ wolno sprzedać w Polsce, a ile podawano w badaniach
Tu leży najważniejsza rzecz w całym temacie. Chlorek rybozydu nikotynamidowego wszedł do unijnego wykazu nowej żywności rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2020/16. Wraz z dopuszczeniem ustalono warunki stosowania: nie więcej niż 300 mg na dobę dla dorosłych i nie więcej niż 230 mg dla kobiet w ciąży i karmiących.
Dawka dobowa rybozydu nikotynamidowego
Legalnie sprzedawany w Polsce produkt zawiera więc najwyżej trzecią część tego, co podawano w badaniu Elhassana, i siódmą część dawki z badania Dollerupa. Nie znaczy to, że limit jest błędny: został ustalony na podstawie oceny bezpieczeństwa, a nie skuteczności. Znaczy natomiast, że przenoszenie wniosków z tamtych badań na kapsułkę z półki jest nadużyciem.
Jeżeli chcesz sprawdzić konkretny produkt, wpisz jego nazwę do rejestru produktów objętych powiadomieniem, prowadzonego przez Główny Inspektorat Sanitarny. Zobaczysz tam skład zgłoszony przez producenta i status postępowania wyjaśniającego, jeżeli jakieś się toczy. To narzędzie bezpłatne i publiczne.
NMN: dlaczego nie wolno go sprzedawać w Unii
Mononukleotyd nikotynamidowy jest w mediach popularniejszy od rybozydu, głównie za sprawą badań na myszach i kilku znanych nazwisk. W Unii Europejskiej nie jest jednak dopuszczony jako nowa żywność. Nie ma go w unijnym wykazie, więc wprowadzanie go do obrotu jako składnika suplementu diety jest niezgodne z prawem żywnościowym.
Procedura trwa. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności rozpoczął w lipcu 2025 roku ocenę bezpieczeństwa beta-NMN na wniosek jednego z producentów. Ocena naukowa to jednak dopiero jeden z etapów: dopuszczenie wymaga później aktu wykonawczego Komisji Europejskiej.
W praktyce NMN jest w Polsce dostępny w sprzedaży internetowej, najczęściej z wysyłką spoza Unii albo z opisem sugerującym zastosowanie inne niż spożywcze. Kupujący nie ma wtedy żadnej gwarancji składu ani czystości, bo produkt nie podlega kontroli przewidzianej dla żywności.
Wlewy dożylne NAD+: co to jest z punktu widzenia prawa
Kroplówki z NAD+ pojawiły się w polskich klinikach medycyny estetycznej i ośrodkach „longevity”. Argument sprzedażowy jest logiczny: skoro doustny NAD+ rozpada się w jelicie, podajmy go bezpośrednio do krwi.
Warto rozumieć trzy rzeczy. Po pierwsze, to nie jest suplement diety, tylko podanie substancji drogą pozajelitową, czyli świadczenie medyczne, które wykonuje personel medyczny na własną odpowiedzialność. Po drugie, w Polsce nie ma dopuszczonego do obrotu produktu leczniczego zawierającego NAD+, więc taka procedura opiera się na preparacie sprowadzanym poza standardową ścieżką rejestracyjną. Po trzecie, badań klinicznych porównujących wlew z placebo praktycznie nie ma, a te opublikowane dotyczą pojedynczych dziesiątek osób.
Nie znaczy to, że wlew nie działa. Znaczy, że nikt tego nie zmierzył w sposób, który pozwoliłby powiedzieć, o ile podnosi poziom NAD+ w tkankach i na jak długo.
Jak podnieść poziom NAD+ bez suplementu
Trzy rzeczy mają w tym temacie mocniejsze podstawy niż jakikolwiek preparat, bo działają na stronę zużycia, a nie tylko na stronę dostawy.
Co realnie wpływa na gospodarkę NAD+
Wysiłek fizyczny
Trening wytrzymałościowy zwiększa aktywność NAMPT, enzymu odzysku nikotynamidu, i pobudza biogenezę mitochondriów. To najlepiej udokumentowany bodziec.
Przerwa w jedzeniu
Ograniczenie kaloryczne i dłuższa przerwa nocna przesuwają metabolizm w stronę utleniania tłuszczów, co zmienia stosunek NAD+ do NADH.
Rytm dobowy
Produkcja NAD+ ma dobowy rytm sterowany zegarem biologicznym. Nieregularny sen rozstraja go niezależnie od diety.
Witamina B3 z jedzenia
Nikotynamid i kwas nikotynowy są w mięsie, rybach, orzechach i produktach pełnoziarnistych. Niedobór niacyny jest w Polsce rzadki.
Jeśli miałbyś wybrać jedno, wybierz ruch. Nie dlatego, że jest modny, tylko dlatego, że działa jednocześnie na produkcję NAD+, na liczbę mitochondriów i na przewlekły stan zapalny, który zużywa NAD+ przez enzymy PARP i CD38.
NAD+ w kosmetykach: co naprawdę przechodzi przez skórę
Producenci kremów sięgnęli po NAD+ wcześniej niż producenci kapsułek, a argument brzmi podobnie: keratynocyty i fibroblasty zużywają NAD+ do naprawy uszkodzeń wywołanych promieniowaniem ultrafioletowym, więc dostarczmy im surowca miejscowo. Sam mechanizm jest prawdziwy, enzymy PARP w skórze rzeczywiście konsumują NAD+ po ekspozycji na słońce.
Problemem jest droga podania. Naskórek przepuszcza dobrze cząsteczki małe i raczej lipofilne, a NAD+ nie spełnia żadnego z tych dwóch warunków. Dlatego w kosmetykach stosuje się przede wszystkim nikotynamid, znany na etykietach jako niacynamid, który przenika znacznie lepiej i ma sporą literaturę dotyczącą bariery naskórkowej i przebarwień.
Praktyczny wniosek dla ciebie jest prosty. Jeśli kupujesz krem z myślą o tym szlaku, patrz na skład, a nie na hasło z frontu opakowania: niacynamid w stężeniu kilku procent ma udokumentowane działanie, napis „NAD+” na pudełku sam w sobie nie mówi nic o tym, co znajdzie się w twojej skórze.
Czego nie wolno napisać o NAD+ na etykiecie
Suplement diety to żywność. Producent może użyć wyłącznie oświadczeń zdrowotnych z unijnego rejestru. Dla NAD+ ani dla rybozydu nikotynamidowego żadne oświadczenie nie zostało dopuszczone. Dopuszczone są natomiast oświadczenia dla niacyny, czyli witaminy B3: przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.
Dlatego na opakowaniach preparatów z NAD+ zobaczysz zwykle właśnie te dwa zdania, podparte dodatkiem zwykłej witaminy B3, a nie samym prekursorem. To zgodne z prawem i warto o tym wiedzieć, czytając etykietę: oświadczenie odnosi się do niacyny, nie do składnika, za który płacisz najwięcej.
Osobną kwestią jest stan zapalny o niskim nasileniu, ten sam, który przez enzymy PARP i CD38 zwiększa zużycie NAD+. Jeśli ból stawów ogranicza ci aktywność fizyczną, praca nad nim ma pierwszeństwo, bo bez ruchu reszta przestaje działać. Pomocne bywa wtedy wsparcie przeciwzapalne o potwierdzonej przyswajalności, a przy zmianach zwyrodnieniowych stawów formuła pomyślana pod chorobę zwyrodnieniową.
NAD+ jest dobrym przykładem tematu, w którym biologia jest solidna, a oferta handlowa wyprzedziła dowody o kilka lat. Sam mechanizm nie budzi wątpliwości. Wątpliwe jest, czy dawka mieszcząca się w limicie prawnym zmienia cokolwiek, czego dałoby się nie zauważyć.
Co to jest NAD+?
Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy, koenzym obecny w każdej żywej komórce. Przenosi elektrony w produkcji energii i jest zużywany przez sirtuiny, enzymy PARP naprawiające DNA oraz enzym CD38. Bez niego nie działa ani metabolizm energetyczny, ani naprawa uszkodzeń genomu.
Na co pomaga NAD+?
Żadne oświadczenie zdrowotne dotyczące NAD+ ani rybozydu nikotynamidowego nie zostało dopuszczone w Unii Europejskiej. Badania na ludziach potwierdziły wzrost metabolitów NAD+ w mięśniu i spadek krążących cytokin zapalnych, ale nie wykazały poprawy wrażliwości na insulinę ani bioenergetyki mitochondriów.
Czy NAD+ jest bezpieczny?
W badaniach klinicznych rybozyd nikotynamidowy był dobrze tolerowany, w tym przy 2000 mg na dobę przez 12 tygodni, bez poważnych zdarzeń niepożądanych i z prawidłowymi wynikami badań kontrolnych. Limit unijny 300 mg na dobę wynika z oceny bezpieczeństwa dla całej populacji dorosłych.
Jakie są skutki uboczne NAD+?
Najczęściej zgłaszane w badaniach były łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności i bóle głowy. Duże dawki kwasu nikotynowego, innej formy witaminy B3, wywołują charakterystyczne zaczerwienienie skóry, czego nikotynamid i rybozyd praktycznie nie powodują.
Czy NMN jest legalny w Polsce?
Nie jako składnik suplementu diety. Mononukleotyd nikotynamidowy nie znajduje się w unijnym wykazie nowej żywności, a wniosek o dopuszczenie jest od lipca 2025 roku w ocenie Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności. Sprzedaż internetowa odbywa się poza tą ścieżką.
Ile NAD+ dziennie wolno przyjmować?
Prawo nie limituje samego NAD+, tylko rybozyd nikotynamidowy: rozporządzenie wykonawcze (UE) 2020/16 dopuszcza najwyżej 300 mg na dobę u dorosłych i 230 mg u kobiet w ciąży i karmiących. Opublikowane badania kliniczne używały dawek od 1000 do 2000 mg, czyli poza tym zakresem.
Czy wlewy dożylne z NAD+ mają sens?
Z punktu widzenia prawa to świadczenie medyczne, a nie suplementacja. W Polsce nie ma dopuszczonego do obrotu produktu leczniczego zawierającego NAD+, a badania porównujące wlew z placebo obejmują pojedyncze dziesiątki osób. Skala i czas trwania efektu nie zostały zmierzone.
Źródła
Covarrubias A.J., Perrone R., Grozio A., Verdin E. NAD+ metabolism and its roles in cellular processes during ageing. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 2021. DOI: 10.1038/s41580-020-00313-x
Martens C.R., Denman B.A., Mazzo M.R., Armstrong M.L., Reisdorph N., McQueen M.B., Chonchol M., Seals D.R. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nature Communications, 2018. DOI: 10.1038/s41467-018-03421-7
Elhassan Y.S., Kluckova K., Fletcher R.S., Schmidt M.S., Garten A., Doig C.L., Cartwright D.M., Oakey L. i wsp. Nicotinamide Riboside Augments the Aged Human Skeletal Muscle NAD+ Metabolome and Induces Transcriptomic and Anti-inflammatory Signatures. Cell Reports, 2019. DOI: 10.1016/j.celrep.2019.07.043
Dollerup O.L., Christensen B., Svart M., Schmidt M.S., Sulek K., Ringgaard S., Stødkilde-Jørgensen H., Møller N. i wsp. A randomized placebo-controlled clinical trial of nicotinamide riboside in obese men: safety, insulin-sensitivity, and lipid-mobilizing effects. The American Journal of Clinical Nutrition, 2018. DOI: 10.1093/ajcn/nqy132
Trammell S.A.J., Schmidt M.S., Weidemann B.J., Redpath P., Jaksch F., Dellinger R.W., Li Z., Abel E.D. i wsp. Nicotinamide riboside is uniquely and orally bioavailable in mice and humans. Nature Communications, 2016. DOI: 10.1038/ncomms12948
Rajman L., Chwalek K., Sinclair D.A. Therapeutic Potential of NAD-Boosting Molecules: The In Vivo Evidence. Cell Metabolism, 2018. DOI: 10.1016/j.cmet.2018.02.011
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/16 z dnia 10 stycznia 2020 r. zezwalające na wprowadzenie na rynek chlorku rybozydu nikotynamidowego jako nowej żywności.
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, wpisy dla niacyny.
