Kurkuma met zwarte peper: waarom die combinatie, en wat is er echt bewezen

Active ton protocole
Kurkuma met zwarte peper: vrouw die zwarte peper boven een kurkumacurry maalt, lever zichtbaar

Zwarte peper wordt bij kurkuma gedaan omdat curcumine op zichzelf nauwelijks in je bloed terechtkomt. Piperine, de scherpe stof uit de peper, remt tijdelijk de leverenzymen die curcumine afbreken. Daardoor blijft er veel meer van over. Dat mechanisme is goed onderzocht, maar de gezondheidsclaims die eraan hangen zijn dat lang niet allemaal.

Het probleem heet biologische beschikbaarheid

Kurkuma is het gele poeder van de wortelstok van Curcuma longa. De stof waar het om draait is curcumine, goed voor ongeveer drie procent van het gewicht van het poeder. Al het onderzoek gaat over die stof. Als specerij telt kurkuma gewoon mee in het geheel van de antioxidanten uit je voeding, waar de hoeveelheden per portie klein zijn en het patroon over een week meer doet dan één ingrediënt.

Moleculair beeld: goudkleurige curcuminemoleculen bij de darmwand, onwerkzaam gemaakt voordat ze het bloed bereiken
Curcumine komt maar deels door de darmwand, en wat erdoor komt bouwt de lever meteen om tot vormen die het lichaam snel uitscheidt.

En daar zit meteen het probleem. Curcumine lost vrijwel niet op in water. Wat je binnenkrijgt komt maar deels door de darmwand, en wat er doorheen komt wordt in de lever direct omgebouwd tot vormen die het lichaam snel uitscheidt. Een overzicht in Molecular Pharmaceutics uit 2007 vatte het zonder omhaal samen: de biologische beschikbaarheid van curcumine is slecht. Voor boswellia serrata, het extract waarmee curcumine het vaakst wordt gecombineerd, geldt hetzelfde: ook boswelliazuren zijn vetoplosbaar en worden slecht opgenomen. Het opnameprobleem is trouwens niet voorbehouden aan deze twee: ook bij de flavanolen uit cacao en thee bepaalt de opname wat er van een dosis overblijft, en daar komt nog een naamsverwarring met de flavonolen bovenop, een andere familie die één letter verderop begint.

Waarom curcumine op zichzelf zo slecht wordt opgenomen

Opgelost in water vrijwel nul
Wat de darmwand doorlaat een fractie
Wat de lever direct afbreekt het grootste deel
Wat overblijft in je bloed sporen
Curcumine is nauwelijks oplosbaar in water, wordt slecht door de darmwand opgenomen en wordt daarna in de lever meteen omgebouwd en uitgescheiden. Piperine grijpt in op die laatste stap: het remt tijdelijk de enzymen die de curcumine afbreken.

Wat piperine precies doet

Piperine is de stof die zwarte peper scherp maakt. Ze remt tijdelijk twee systemen: de enzymen in de lever en de darmwand die curcumine ombouwen, en de transporteiwitten die lichaamsvreemde stoffen meteen terugpompen naar het darmkanaal.

Gekneusde zwarte peperkorrels naast een doorgesneden kurkumawortel, de twee ingrediënten van de bekende combinatie
Piperine maakt zwarte peper scherp en remt tijdelijk de enzymen in darmwand en lever die curcumine ombouwen.

Het resultaat werd in 1998 gemeten door Shoba en collega’s in Planta Medica. Tien gezonde vrijwilligers kregen twee gram curcumine, met en zonder twintig milligram piperine.

20x

hoger bleef de curcumine in het bloed meetbaar toen twintig milligram piperine werd toegevoegd aan twee gram curcumine. Gemeten bij tien gezonde vrijwilligers.

Shoba e.a., Planta Medica, 1998

Dat cijfer wordt overal geciteerd, ook op de Nederlandse pagina’s die goed scoren op dit onderwerp. Zelden staat erbij hoe klein die studie was, en dat de dosering ver boven wat de meeste capsules bevatten lag. Het mechanisme klopt. De precieze factor mag je met een korrel zout nemen, en dat is geen woordspeling.

Welke gezondheidsvoordelen zijn onderbouwd?

Wie op kurkuma zwarte peper zoekt vindt lijsten met tien of vijftien gezondheidsvoordelen. Het meeste degelijke onderzoek gaat over één ervan: gewrichten. Voor zenuwpijn, zoals bij een geprikkelde ischiaszenuw, bestaat dat onderzoek niet. Een meta-analyse in Journal of Medicinal Food uit 2016 en een tweede in Seminars in Arthritis and Rheumatism uit 2018 vonden bij knieartrose een gunstig effect op pijn, vergelijkbaar met wat in die studies met ontstekingsremmers werd bereikt. De onderzoekers plaatsten er zelf kanttekeningen bij: kleine groepen, korte looptijd, wisselende preparaten. Voor quercetine, dat vaak in hetzelfde rijtje belandt, ligt het bewijs anders verdeeld en gaat het onderzoek over andere vragen: twee plantstoffen naast elkaar zetten is iets anders dan ze uitwisselbaar noemen.

Dat past bij een breder inzicht dat de laatste jaren is veranderd. Artrose werd lang gezien als pure slijtage. Een overzicht in Nature Reviews Rheumatology uit 2016 liet zien dat er een laaggradige ontstekingscomponent bij hoort, en dat verklaart waarom stoffen die op ontsteking aangrijpen daar iets kunnen doen. Bij artrose in de rug geldt hetzelfde beeld, al is het onderzoek vrijwel helemaal op de knie gedaan.

Wat je op verpakkingen leest, en wat is aangetoond

Wat de verpakking suggereert

  • Kurkuma ondersteunt soepele gewrichten.
  • Werkt als een natuurlijke ontstekingsremmer.
  • Zwarte peper verhoogt de opname met 2000 procent.
  • Veilig, want het is gewoon een specerij.

Wat de gegevens laten zien

  • De EFSA beoordeelde de claim over gewrichten in 2017 en wees hem af wegens onvoldoende bewijs.
  • Er zijn positieve resultaten bij knieartrose in meta-analyses, met matige bewijskracht en korte studieduur.
  • Die 2000 procent komt uit één studie bij tien mensen, met twee gram curcumine tegelijk.
  • Piperine remt leverenzymen. Dat is precies waarom het werkt, en waarom het medicijnen kan beïnvloeden.
De eerste kolom is niet gelogen, hij is onvolledig. Het verschil tussen beide kolommen is precies de reden waarom een gezondheidsclaim op een kurkumapotje in Europa juridisch op losse schroeven staat.

Let goed op die eerste regel rechts. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid beoordeelde in 2017 de claim dat curcumine bijdraagt aan een normale gewrichtsfunctie, keek naar zestien studies, en oordeelde dat het verband niet was aangetoond. Daarom staat op Nederlandse verpakkingen zelden een harde belofte: dat mag juridisch gewoon niet.

Het punt dat vrijwel niemand noemt

Piperine werkt doordat het leverenzymen remt. Dezelfde enzymen breken ook veel medicijnen af. Rem je ze, dan kan de bloedspiegel van zo’n medicijn hoger uitvallen dan bedoeld.

Gevulde weekpillendoos met tabletten, naast een potje voedingssupplement en een paar losse capsules
Piperine remt ook de leverenzymen die veel medicijnen afbreken, zoals bepaalde bloedverdunners, antidepressiva en middelen tegen epilepsie.

Dat raakt onder meer bepaalde bloedverdunners, sommige antidepressiva en middelen tegen epilepsie. Gebruik je dagelijks medicatie, overleg dan met je huisarts of apotheker voordat je een kurkumasupplement met piperine begint. Het is geen theoretisch risico, en het staat op vrijwel geen enkele verpakking bij het Kruidvat of Holland en Barrett.

Wat je hiermee doet in de praktijk

  • Kurkuma in je eten is prima, maar reken er niet op dat je de bestudeerde hoeveelheden haalt. In een portie curry zit een fractie van een capsule.
  • Kies je een extract, kijk dan naar het curcuminegehalte, niet naar de hoeveelheid kurkumapoeder. Dat is het getal dat telt.
  • Een opnameverbeteraar is geen extraatje maar de kern. Zonder piperine of een andere vorm die de opname regelt, gebeurt er weinig.
  • Verwacht geen effect in een week. In de gewrichtsstudies wordt gemeten na zes tot twaalf weken.
  • Bespreek het met je apotheker als je medicijnen slikt. Dit is de belangrijkste regel van deze lijst.

Precies dit opnameprobleem stuurde het ontwerp van onze formule rond biologische beschikbaarheid: een curcumine die je lichaam werkelijk bereikt is de enige die iets kan doen, hoe hoog de dosering op het etiket ook staat.

Veelgestelde vragen

Waarom moet je zwarte peper bij kurkuma nemen?

Omdat curcumine, de werkzame stof in kurkuma, van zichzelf bijna niet in je bloed komt. Het lost slecht op in water, gaat moeizaam door de darmwand en wordt in de lever meteen afgebroken. Piperine, de scherpe stof in zwarte peper, remt die afbraak tijdelijk. Daardoor blijft er meer curcumine over. Zonder zo’n hulpstof is een gewone kurkumacapsule grotendeels verspilling.

Hoeveel zwarte peper heb je nodig bij kurkuma?

In de bekendste studie werd twintig milligram piperine gebruikt bij twee gram curcumine. Dat komt neer op ongeveer een kwart theelepel gemalen zwarte peper, en in supplementen zit meestal vijf tot tien milligram gestandaardiseerd extract. Meer peper is niet beter: boven die hoeveelheid neemt het effect niet verder toe en stijgt de kans op maagklachten.

Wat is bioperine en is dat hetzelfde als piperine?

BioPerine is een merknaam voor een gestandaardiseerd extract van zwarte peper dat minstens 95 procent piperine bevat. De werkzame stof is dus dezelfde. Het voordeel van een gestandaardiseerd extract is dat je weet hoeveel piperine je binnenkrijgt, wat bij gemalen peper uit de molen niet het geval is.

Waar is kurkuma met zwarte peper goed voor?

Het meeste onderzoek gaat over gewrichtsklachten, en dan vooral knieartrose. Meta-analyses laten daar een gunstig effect op pijn zien, met matige bewijskracht en vooral korte studies. Voor andere beloftes, van afvallen tot spijsvertering, is het bewijs veel dunner. De EFSA heeft de claim over normale gewrichtsfunctie in 2017 beoordeeld en afgewezen.

Mag je kurkuma met zwarte peper combineren met medicijnen?

Overleg eerst met je huisarts of apotheker. Piperine remt leverenzymen die ook veel medicijnen afbreken, waaronder bepaalde bloedverdunners, antidepressiva en middelen tegen epilepsie. De spiegel van zo’n medicijn kan daardoor stijgen. Dit is geen theoretisch punt en het staat zelden op de verpakking.

Werkt kurkuma in je eten net zo goed als een supplement?

Nee, de hoeveelheden verschillen enorm. In een portie curry zit hooguit enkele tientallen milligrammen curcumine, tegen honderden milligrammen in een capsule. Kurkuma in je eten is prima en gezond, maar wie het gebruikt met een specifiek doel voor ogen komt met koken niet in de buurt van de bestudeerde doseringen.

Om te onthouden

De combinatie kurkuma en zwarte peper berust op een echt en goed begrepen mechanisme. Dat is het sterke deel van het verhaal. Het is ook waarom de combinatie een vaste plek heeft in de supplementenstapels uit de biohacking-hoek, waar een mechanisme dat klopt gemakkelijk wordt verward met een effect dat gemeten is.

Het zwakke deel zijn de beloftes eromheen. Voor gewrichten zijn er redelijke aanwijzingen, voor de rest weinig, en de Europese toezichthouder heeft de belangrijkste claim afgewezen. En geen enkel extract verandert de stand van een gewricht: bij hallux valgus blijft de schoen het eerste antwoord. Wie een potje koopt doet er goed aan naar het curcuminegehalte te kijken, naar de opnamevorm, en naar zijn eigen medicijnlijst.


Bronnen

Shoba G., Joy D., Joseph T., Majeed M., Rajendran R., Srinivas P.S. (1998). Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers. Planta Medica, 64(4), 353-356. DOI: 10.1055/s-2006-957450

Anand P., Kunnumakkara A.B., Newman R.A., Aggarwal B.B. (2007). Bioavailability of curcumin: problems and promises. Molecular Pharmaceutics, 4(6), 807-818. DOI: 10.1021/mp700113r

Daily J.W., Yang M., Park S. (2016). Efficacy of turmeric extracts and curcumin for alleviating the symptoms of joint arthritis: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Journal of Medicinal Food, 19(8), 717-729. DOI: 10.1089/jmf.2016.3705

Bannuru R.R., Osani M.C., Al-Eid F., Wang C. (2018). Efficacy of curcumin and Boswellia for knee osteoarthritis: systematic review and meta-analysis. Seminars in Arthritis and Rheumatism, 48(3), 416-429. DOI: 10.1016/j.semarthrit.2018.03.001

Robinson W.H., Lepus C.M., Wang Q. et al. (2016). Low-grade inflammation as a key mediator of the pathogenesis of osteoarthritis. Nature Reviews Rheumatology, 12(10), 580-592. DOI: 10.1038/nrrheum.2016.136

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2017). Curcumin and normal functioning of joints: evaluation of a health claim pursuant to Article 13(5) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal, 15(4), 4774. DOI: 10.2903/j.efsa.2017.4774

0