Laaggradige ontsteking is een lichte afweerreactie die maanden tot jaren aan blijft staan, zonder roodheid en zonder pijn. Het is geen afgezwakte versie van een gewone ontsteking maar een ander mechanisme, je meet het met een hoog-gevoelige CRP, en je verlaagt het met dagelijkse gewoonten, niet met een ontstekingsremmer.
Eerst de vraag die je waarschijnlijk hebt: is dit onzin?
Redelijke vraag. Wie hierop zoekt komt snel bij pagina’s die beweren dat laaggradige ontsteking aan de basis staat van vrijwel alle ziekten. Dat klopt niet. Veel van die klachten hebben hun eigen verklaring en hun eigen onderzoek: aanhoudende spierpijn met drukpunten blijkt vaak myofasciale pijn, en de combinatie van darmklachten, moeheid en gewrichtspijn kan wijzen op coeliakie, die je met een bloedtest laat uitsluiten terwijl je gewoon gluten blijft eten.
Wat wel klopt: het verschijnsel is stevig gedocumenteerd. In 2019 bracht een overzichtsartikel in Nature Medicine bij elkaar wat erover bekend is. Er blijkt een robuust verband met hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en een aantal gewrichts- en zenuwaandoeningen.
Let op het woord verband: associaties en aannemelijke mechanismen, niet één bewezen oorzaak. En let op iets anders. Laaggradige ontsteking is in de Nederlandse zorg geen diagnose. Je huisarts stelt hem niet, hij staat niet als aandoening op Thuisarts.nl, en het Zorginstituut Nederland kent er geen behandeling voor. Een beïnvloedbare risicofactor tussen andere. Minder spannend dan de verhalen, en wel waar.
Acuut of laaggradig: het verschil dat alles bepaalt
Twee ontstekingen die niets met elkaar te maken hebben
Acute ontsteking
- Je ziet en voelt hem: rood, warm, gezwollen, pijnlijk.
- Duurt dagen tot enkele weken.
- Heeft een doelwit: een wond, een bacterie.
- Dooft vanzelf uit als het werk klaar is.
- Dit is herstel. Dit is nuttig.
Laaggradige ontsteking
- Je ziet er niets van en voelt meestal ook niets.
- Duurt maanden tot jaren, zonder onderbreking.
- Heeft geen doelwit: het speelt door het hele lichaam.
- Heeft geen stopsignaal.
- Dit herstelt niets. Dit sleept aan.
De rechterkolom doet niets van wat de linker doet. Je immuunsysteem staat permanent een klein beetje aan: ontstekingsmoleculen zoals IL-6 en TNF-alfa blijven licht verhoogd, zonder dat iets dat aangeeft. Vandaar de namen die je tegenkomt: laaggradige ontsteking, stille ontsteking, chronische laaggradige inflammatie.
De term voor de leeftijdsgebonden variant is inflammaging, een samentrekking van inflammation en ageing, voorgesteld door de groep van Claudio Franceschi in Bologna. Daarmee komt dit onderwerp uit op hetzelfde terrein als longevity, waar veroudering wordt beschreven als een proces dat je deels zelf stuurt, en het loopt parallel aan oxidatieve stress: twee ingangen tot dezelfde achtergrond, de ene gemeten aan ontstekingsmoleculen, de andere aan schade door vrije radicalen.
Hoe het ontstaat
Eén punt verrast steeds weer. Buikvet is geen inert magazijn: het geeft signaalmoleculen af, waaronder ontstekingsbevorderende cytokinen. Hoe meer visceraal vet, hoe hoger het achtergrondsignaal. Daarom hangt je buikomvang beter samen met de hs-CRP dan je gewicht op de weegschaal.
Spierweefsel werkt de andere kant op. Tijdens samentrekking geeft het myokinen af, waarvan een deel een gedocumenteerd ontstekingsremmend effect heeft. Een lichaam dat beweegt maakt zelf een rem aan die een stilzittend lichaam mist.
In de Nederlandse literatuur krijgt daarnaast langdurige psychosociale stress veel aandacht. Chronisch verhoogde stresshormonen verstoren op den duur de gevoeligheid van het immuunsysteem voor zijn eigen stopsignaal. Slecht slapen doet hetzelfde: onder de zes uur per nacht stijgen ontstekingsmarkers meetbaar.
Hoe je het echt meet
Een hs-CRP-uitslag lezen
laag risico
tussenliggend
hoog risico
Twee waarschuwingen. Eén uitslag zegt niets: een griepje, een ontstoken kies of een zware training de dag ervoor jaagt de CRP omhoog. Meet twee keer, weken uit elkaar. En deze bepaling stelt geen diagnose, hij schat een risico in.
Wat werkt, en wat niet
- Regelmatig bewegen. De sterkste knop. Prestatie is niet nodig: stevig doorwandelen, regelmatig, levert het myokine-effect al op.
- Slaap. Gratis en zwaar onderschat.
- Buikomvang. Een paar centimeter eraf verlaagt de hs-CRP meer dan de weegschaal doet vermoeden.
- Groente, peulvruchten en vette vis. Vezels en polyfenolen werken via je darmflora, omega 3 via je celmembranen.
- Roken. Houdt het niveau hoog, los van al het andere.
- Detoxkuren, wondervasten en supplementen die beloven de ontsteking in twee weken te doven. Geen bewijs. Het achtergrondniveau beweegt in maanden.
Plantenextracten zoals curcumine en boswellia worden op dit terrein onderzocht, met resultaten die vooral op het gewrichtsdeel zijn gemeten. Ze tellen mee onder één voorwaarde: dat ze werkelijk worden opgenomen, en gewone curcumine wordt dat nauwelijks. Dat probleem stuurde het ontwerp van onze formule rond biologische beschikbaarheid. Het komt erbij, niet in plaats van, en geen supplement compenseert vier uur slaap. Wat je dagelijks eet telt op dezelfde manier mee: het overzicht van de antioxidanten in je voeding laat zien waar de polyfenolen uit dat rijtje vandaan komen, en hoe klein de bijdrage van één product is.
Veelgestelde vragen
Is laaggradige ontsteking wetenschappelijk onderbouwd of onzin?
Het verschijnsel is echt en goed gedocumenteerd: een overzicht in Nature Medicine uit 2019 bracht de bewijzen bij elkaar. Onzin is de manier waarop het wordt verkocht. Laaggradige ontsteking is geen diagnose die je huisarts stelt, staat niet als aandoening op Thuisarts.nl, en veroorzaakt niet negentig procent van alle ziekten. Het is een beïnvloedbare risicofactor, meer niet.
Wat zijn de symptomen van laaggradige ontsteking?
Die zijn er niet, en dat is precies het lastige. Geen roodheid, geen zwelling, geen koorts. Sommige mensen melden vermoeidheid of ochtendstijfheid, maar die klachten komen bij zo veel dingen voor dat je er niets uit kunt afleiden. Wie je een lijstje symptomen voorschotelt, verkoopt je iets.
Hoe kun je laaggradige ontsteking testen?
Met een hoog-gevoelige CRP, op het formulier hs-CRP. De gewone CRP is niet gevoelig genoeg. In de Nederlandse zorg dient deze bepaling om het hart- en vaatrisico in te schatten bij bepaalde patiënten, niet als algemene screening. Meet twee keer, met weken ertussen en ver van een infectie: een verkoudheid laat de waarde dagenlang stijgen.
Wat kun je zelf doen tegen laaggradige ontsteking?
Vier dingen met stevig bewijs: regelmatig bewegen, zeven tot acht uur slapen, buikomvang verminderen en meer groente, peulvruchten en vette vis eten. Ze werken traag en zijn slecht verkoopbaar. Detoxkuren en supplementen die beloven de ontsteking in twee weken te doven, doen dat niet.
Wat is het verband tussen laaggradige ontsteking en reuma?
Bij ontstekingsreuma is de ontsteking niet laaggradig maar uitgesproken, en die behandelt de reumatoloog met medicijnen. Daarnaast blijkt bij artrose, lang gezien als pure slijtage, een laaggradige component mee te spelen. Leefstijl vervangt de behandeling van reuma niet, maar staat er wel naast.
Helpen ontstekingsremmers tegen laaggradige ontsteking?
Nee, en daar zijn ze ook niet voor bedoeld. Een ontstekingsremmende pijnstiller grijpt aan op de acute reactie, die pijn en zwelling geeft. Langdurig gebruik geeft maag- en nierrisico’s zonder het achtergrondniveau te veranderen. Dit is geen aandoening waar je een pil voor slikt.
Om te onthouden
Als je één ding meeneemt: de juiste test heet hoog-gevoelige CRP en je moet hem met die naam aanvragen, anders doet het laboratorium de gewone, die hier niets zegt.
En wees wantrouwend bij wie je een lijstje symptomen voorlegt, of belooft de ontsteking in twee weken te doven. De knoppen die werken zijn bekend, slecht verkoopbaar, en werken over maanden.
Bronnen
Furman D., Campisi J., Verdin E. et al. (2019). Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span. Nature Medicine, 25(12), 1822-1832. DOI: 10.1038/s41591-019-0675-0
Pearson T.A., Mensah G.A., Alexander R.W. et al. (2003). Markers of inflammation and cardiovascular disease: application to clinical and public health practice. Circulation, 107(3), 499-511. DOI: 10.1161/01.cir.0000052939.59093.45
Franceschi C., Garagnani P., Parini P. et al. (2018). Inflammaging: a new immune-metabolic viewpoint for age-related diseases. Nature Reviews Endocrinology, 14(10), 576-590. DOI: 10.1038/s41574-018-0059-4
Fasano A. (2011). Zonulin and its regulation of intestinal barrier function: the biological door to inflammation, autoimmunity, and cancer. Physiological Reviews, 91(1), 151-175. DOI: 10.1152/physrev.00003.2008
Makarewicz A., Jamka M., Geltz J. et al. (2022). Comparison of the effect of endurance, strength and endurance-strength training on inflammatory markers and adipokines levels in overweight and obese adults. Healthcare, 10(6), 1098. DOI: 10.3390/healthcare10061098
