Een kompres van groene klei koelt langdurig, geeft lichte druk en dwingt je tot rust. Dat verlicht, en dat is echt. Wat het niet doet is gifstoffen uit je lichaam trekken of een ontsteking in een pees of gewricht bereiken: de mineralen komen niet door je huid heen. Er bestaat geen enkel klinisch onderzoek naar klei bij peesklachten.
Wat groene klei eigenlijk is
Groene klei, in Nederlandse natuurwinkels ook groene leem genoemd, is een natuurlijke grondstof: gedroogde en gemalen aarde uit een kleiafzetting. Het bestaat vooral uit twee soorten kleimineralen, illiet en montmorilloniet, met wat kwarts en calciet erbij. De groene kleur komt van ijzer- en magnesiumverbindingen, niet van planten.
Die mineralen hebben een bijzondere structuur: dunne plaatjes die op elkaar gestapeld liggen, met een enorm oppervlak per gram en een elektrische lading aan de randen. Daardoor bindt klei stoffen aan zich, houdt hij veel water vast en wordt hij smeerbaar zodra je hem aanmaakt.
Dat is geen alternatieve wetenschap. Kleimineralen worden serieus bestudeerd in de farmacie, waar ze worden gebruikt als drager voor werkzame stoffen, als bindmiddel in tabletten en in middelen tegen diarree. Een overzichtsartikel in Pharmaceutics uit 2023 zet die toepassingen op een rij. Let wel op wat daar staat: klei is er de verpakking, niet het medicijn.
De werking van een kleikompres, ontleed
Wat een kleikompres doet, en wat het niet doet
Wat het niet doet
- Gifstoffen uit je lichaam trekken. Klei bindt stoffen waar hij fysiek bij kan, en dat is alleen wat op je huid ligt.
- Door de huid heen werken. De hoornlaag laat mineralen uit klei niet door.
- Een ontsteking in een pees of gewricht bereiken. Die zit centimeters diep.
- Genezen wat overbelasting heeft veroorzaakt. De belasting verandert er niet van.
Wat het wel doet
- Koelen, langdurig en gelijkmatig, doordat het water er langzaam uit verdampt.
- Een lichte druk geven die zwelling tegengaat, zoals elk vochtig verband.
- De huid afsluiten en vochtig houden, wat prettig aanvoelt bij een geïrriteerde huid.
- Je twintig minuten stil laten zitten met dat lichaamsdeel omhoog. Dat is geen kleinigheid.
Neem het koelen. Klei bevat na aanmaken veel water, en dat verdampt langzaam. Daardoor blijft een kleikompres langer koel dan een natte doek, zonder de scherpe kou van een ijszak. Dat is prettig en bij een pijnlijke, warme plek ook nuttig. Bij een peesontsteking in de schouder, waar de pijn vooral ‘s nachts opspeelt, wordt een kompres om die reden vaak aan het eind van de avond gebruikt.
Neem de druk. Een laag klei van een halve centimeter drukt licht op het weefsel, net als elk vochtig verband. Bij zwelling helpt dat.
En neem het derde punt, dat serieuzer is dan het klinkt. Een kompres aanbrengen betekent dat je twintig minuten stil zit met dat lichaamsdeel omhoog en er niets mee doet. Bij een overbelaste pees is dat op zichzelf al een deel van de behandeling. Bij een achillespeesontsteking blijft de verhouding wel dezelfde: koelen verlicht, opbouwen herstelt.
Wat het niet doet, en waarom niet
Twee beweringen kom je overal tegen, en beide houden geen stand.
De eerste: klei trekt gifstoffen uit je lichaam. Klei bindt inderdaad stoffen, daar is niets mis mee. Maar hij bindt alleen wat hij kan aanraken, en dat is de laag op je huid: talg, vuil, wat vocht. Je huid is een barrière die naar buiten toe evengoed werkt als naar binnen. Er is geen pomp die stoffen uit je weefsel naar de klei toe zuigt.
De tweede: de mineralen uit de klei dringen door de huid en voeden het weefsel. De hoornlaag laat vrijwel alleen kleine, vetoplosbare moleculen door. Mineralen uit klei zijn geladen deeltjes, gebonden in een kristalrooster, en komen er niet doorheen. Dat de klei goed aanvoelt betekent niet dat er iets doorheen gaat.
En bij een peesontsteking?
Hier moet het antwoord kort en eerlijk zijn: er is geen enkel klinisch onderzoek dat klei bij een peesklacht heeft getest. Geen gerandomiseerde studie, geen vergelijking met een placebo, niets. Wie je vertelt dat het bewezen werkt, verzint dat. Dat geldt ook voor de plek waar het kompres het vaakst belandt, de buitenkant van de elleboog bij een tennisarm.
Dat maakt het niet zinloos, maar het bepaalt wel wat je ervan mag verwachten. En het is des te belangrijker omdat het woord ontsteking hier sowieso misleidt. Khan en collega’s lieten in 2002 in het British Medical Journal zien dat er in chronisch pijnlijke pezen geen ontstekingscellen te vinden zijn. Wel wanordelijke collageenvezels en ingegroeide bloedvaatjes. Er is dus geen brandhaard om te doven, ook niet met klei.
Waar zit je met je peesklacht, en wat werkt daar?
belasting aanpassen werkt
opbouwen wordt de kern
alleen geduldige opbouw verandert nog iets
Wat wel is onderzocht, en herhaaldelijk: het geleidelijk opbouwen van belasting. Zware, langzame krachtoefeningen veranderen de structuur van peesweefsel over maanden. Een overzichtsstudie uit 2023 vond dat de precieze vorm minder uitmaakt dan lang werd gedacht, mits je het volhoudt. Dat is het saaie antwoord, en het is het enige dat de pees zelf verandert.
Hoe je het toch goed doet
Een kleikompres maken, als je het toch wilt proberen
Neem een niet-metalen kom
Klei is een adsorberend mineraal en reageert met metaal. Gebruik glas, keramiek of hout, en roer met een houten of plastic lepel.
Meng poeder met koud water
Ongeveer twee delen groene klei op één deel water. Roer niet te lang: laat het een half uur staan en de klei trekt zichzelf glad.
Breng een laag van een halve centimeter aan
Direct op de huid of op een dunne katoenen doek. Dunner droogt te snel uit, dikker blijft te lang koud.
Laat twintig tot dertig minuten zitten
Haal het eraf zodra het begint uit te drogen en te barsten. Een opgedroogde laag trekt aan de huid en werkt niet beter.
Spoel af met lauw water en gooi de klei weg
Hergebruik gebruikte klei niet. En de klei die je afspoelt hoort niet in de gootsteen, want hij zet zich vast in de afvoer.
Over inwendig gebruik: doe dat niet zonder advies
Dit is het onderdeel waar de Nederlandse zoekvraag duidelijk over gaat en waar de meeste pagina’s te makkelijk over zijn. Kleipoeder wordt ook verkocht om in te nemen, opgelost in water, tegen darmklachten of als reiniging.
Twee dingen om te weten. Ten eerste bindt klei in je darm precies zo goed als op je huid, en dat betreft ook mineralen uit je voeding en medicijnen die je slikt. Een medicijn dat aan klei bindt komt niet in je bloed. Gebruik je dagelijks medicatie, dan is dat een reëel probleem.
Ten tweede is klei een natuurproduct dat uit de bodem komt. De samenstelling hangt af van de vindplaats, en juist het vermogen om metalen te binden waarmee klei wordt aangeprezen betekent dat de grondstof zelf mineralen uit zijn omgeving heeft opgenomen. Voor uitwendig gebruik maakt dat weinig uit. Voor inslikken is het een andere afweging.
De korte versie: uitwendig, op een gezonde huid, is een kleimasker of een kompres een prettig en weinig riskant middel. Innemen is iets anders, en daar hoort een gesprek met je huisarts of apotheker bij.
Wat je in plaats daarvan doet bij een peesklacht
- Haal de piek uit de belasting. Zoek de beweging die pijn doet en verander hem. Dit is de enige stap die de oorzaak raakt.
- Blijf bewegen. Volledige rust maakt de pees zwakker en de klacht komt terug bij de eerste belasting.
- Bouw kracht op, langzaam en zwaar. Drie keer per week, minstens drie maanden.
- Gebruik het kompres waarvoor het goed is: een paar uur verlichting, en een reden om even stil te zitten.
- Ga naar de huisarts als het na zes weken niet verbetert. In Nederland is dat het startpunt voor verwijzing naar een fysiotherapeut.
Bij hardnekkige peesklachten wordt daarnaast gekeken naar het bredere herstelvermogen van het lichaam, waarin slaap, beweging, voeding en de laaggradige ontsteking in het lichaam meetellen. Sommige mensen kiezen daarbij voor een formule gericht op peesklachten of kijken naar het ontstekingsniveau in het lichaam. Ook dat komt naast het opbouwen van belasting, niet in plaats daarvan.
Veelgestelde vragen
Helpt groene klei tegen een ontsteking?
Op de huid kan een kleikompres verlichting geven, vooral door koeling en lichte druk. Er is geen onderzoek dat laat zien dat groene klei een ontsteking in een pees, een gewricht of dieper weefsel beïnvloedt, want de mineralen komen niet door de hoornlaag heen. Bij een oppervlakkige, geïrriteerde huid is het een ander verhaal: daar ligt de klei wel op de plek zelf.
Trekt groene klei gifstoffen uit je lichaam?
Nee. Klei is inderdaad een uitstekende binder, dat is precies waarom hij industrieel wordt gebruikt om stoffen op te nemen. Maar hij kan alleen binden waar hij fysiek bij kan: wat er op je huid ligt. Er is geen mechanisme waarmee klei stoffen door een intacte huid heen naar buiten haalt, en er is ook geen onderzoek dat het laat zien.
Wat is het verschil tussen groene klei en groene leem?
In de praktijk niets. Groene leem is de Nederlandse benaming die je vooral in natuurwinkels ziet, groene klei is de vertaling van de Franse term. Beide gaan om dezelfde gedroogde en gemalen kleimineralen, meestal illiet en montmorilloniet, met een groene kleur die van ijzer- en magnesiumverbindingen komt.
Mag je groene klei innemen of drinken?
Doe dat niet zonder medisch advies. Klei bindt in je darm ook mineralen en medicijnen, waardoor een medicijn minder goed opgenomen kan worden. En omdat klei een natuurproduct uit de bodem is, hangt de samenstelling af van de vindplaats. Uitwendig gebruik is een heel andere situatie dan het innemen ervan.
Hoe lang laat je een kleikompres zitten?
Twintig tot dertig minuten, en haal het eraf zodra het begint op te drogen en te barsten. Langer laten zitten werkt niet beter: een opgedroogde laag koelt niet meer en trekt aan de huid. Twee tot drie keer per dag is genoeg, en gebruik elke keer verse klei.
Helpt groene klei bij artrose?
Er is geen onderzoek dat dat aantoont. Wat mensen ervaren is waarschijnlijk het effect van warmte of koude en van even rust nemen, en dat is bij een opvlammend gewricht op zichzelf zinnig. Voor artrose zijn beweging, spierkracht en gewichtsbeheersing de maatregelen met de beste onderbouwing.
Is groene klei gevaarlijk?
Uitwendig is het bij een gezonde huid weinig riskant. Gebruik het niet op een open wond, op een ontstoken of beschadigde huid, of op plekken waar je gevoel verminderd is, bijvoorbeeld bij diabetische voeten. Stop bij jeuk, roodheid die blijft of een branderig gevoel. Bij twijfel: overleg met je huisarts.
Om te onthouden
Groene klei is geen bedrog en geen wondermiddel. Wat het doet is koelen, licht drukken en je even stilzetten, en dat verlicht echt. Wat het niet doet is door je huid heen werken of gifstoffen naar buiten trekken, en er bestaat geen onderzoek naar klei bij peesklachten.
Gebruik het dus als wat het is: een aangenaam, goedkoop en weinig riskant middel voor de avond, naast de dingen die de pees werkelijk veranderen. En als je het wilt innemen in plaats van erop leggen, leg dat dan eerst voor aan je huisarts of apotheker.
Bronnen
Khan K.M., Cook J.L., Kannus P. et al. (2002). Time to abandon the “tendinitis” myth. British Medical Journal, 324(7338), 626-627. DOI: 10.1136/bmj.324.7338.626
Cook J.L., Purdam C.R. (2009). Is tendon pathology a continuum? A pathology model to explain the clinical presentation of load-induced tendinopathy. British Journal of Sports Medicine, 43(6), 409-416. DOI: 10.1136/bjsm.2008.051193
Nomicisio C., Ruggeri M., Bianchi E. et al. (2023). Natural and synthetic clay minerals in the pharmaceutical and biomedical fields. Pharmaceutics, 15(5), 1368. DOI: 10.3390/pharmaceutics15051368
Beyer R., Kongsgaard M., Hougs Kjær B. et al. (2015). Heavy slow resistance versus eccentric training as treatment for Achilles tendinopathy. American Journal of Sports Medicine, 43(7), 1704-1711. DOI: 10.1177/0363546515584760
Alfredson H., Pietilä T., Jonsson P., Lorentzon R. (1998). Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. American Journal of Sports Medicine, 26(3), 360-366. DOI: 10.1177/03635465980260030301
Sivrika A.P., Papadamou E., Kypraios G. et al. (2023). Comparability of the effectiveness of different types of exercise in the treatment of Achilles tendinopathy: a systematic review. Healthcare, 11(16), 2268. DOI: 10.3390/healthcare11162268
