Pijn in de knieholte komt meestal van een bakerse cyste, van de achterkant van de binnenste meniscus of van een geprikkelde pees. Die cyste staat bijna nooit op zichzelf: ze wijst op ontsteking in de knie. Is je kuit dik, warm en hard, denk dan aan trombose en bel dezelfde dag je huisarts.
Spanning als je buigt, een bult aan het eind van de dag, een trekkende pijn als je strekt? Op een paar centimeter zitten daar een slijmbeurs, twee menisci, pezen, bloedvaten en zenuwen. Zo vind je je weg, en zo herken je het ene geval dat niet kan wachten.
Wat zit er in je knieholte?
De knieholte is een ruit, aan de bovenkant begrensd door de pezen van je hamstrings en aan de onderkant door de twee koppen van je kuitspier. De plek van je pijn wijst al een richting aan.
Binnenkant
Bakerse cyste, achterkant van de binnenste meniscus, pees van de semimembranosus. Hier zit het meestal.
Midden
Knieholteader en -slagader, achterste kruisband, zenuw. Hier zitten de spoedgevallen van de bloedvaten.
Buitenkant
Pees van de biceps femoris, popliteusspier, buitenste meniscus. Minder vaak, meestal door sport.
De bakerse cyste: de overloop van een ontstoken knie
Een bakerse cyste, ook kniekuilcyste of popliteale cyste, is geen gezwel. Het is een slijmbeurs die iedereen heeft, tussen de kuitspier en de semimembranosus, die zich vult met gewrichtsvocht en uitzet. Ze staat via een opening in het kapsel, achter op de binnenkant van het dijbeen, in verbinding met de binnenkant van je knie.
Maakt de knie te veel vocht, dan werkt die opening als een klep. Het vocht stroomt naar de slijmbeurs als je je knie buigt en belast, en komt slecht terug. Een review uit 2014 in Orthopedics vat het zo samen: bij volwassenen komt de cyste zelden alleen voor en hoort ze bijna altijd bij iets anders, zoals artrose, een meniscusscheur of reuma.
De cyste is dus een symptoom. Wat haar vult, is synovitis, een ontsteking van het slijmvlies dat het gewricht bekleedt en het vocht aanmaakt. Alleen de cyste aanpakken is dweilen met de kraan open.
In een MRI-onderzoek bij 163 mensen van 35 tot 65 jaar met regelmatig kniepijn, samen 319 knieën, had 40% van de knieën een bakerse cyste, en bij 49% zat er aan beide kanten een. Binnen zes maanden veranderde de grootte duidelijk: een cyste zwelt op en slinkt mee met de activiteit van het gewricht.
In het Amerikaanse MOST-cohort voorspelden zulke cysten geen nieuwe pijn of artrose, na correctie voor vocht, synovitis en kraakbeen. Het zijn getuigen, geen daders.
Als de cyste scheurt
Een strakke cyste kan knappen, vaak bij een inspanning, en het ontstoken vocht loopt dan tussen de kuitspieren. De pijn komt plots, de kuit zwelt op, wordt warm en hard. Artsen spreken van pseudotrombose, omdat het beeld precies op trombose lijkt. Alleen een echo maakt het verschil.
De meniscus aan de achterkant van je knie
De menisci zijn twee halvemaanvormige kraakbeenschijfjes in je knie. Hun achterste deel, de achterhoorn, krijgt het meest te verduren als je hurkt, en dat deel slijt het vaakst, vooral aan de binnenkant. De pijn zit dan in de binnenste hoek van de knieholte en komt op bij hurken of draaien op je voet, soms met haperen of een knie die even vastzit.
Leg niet alles te snel bij de meniscus neer. In Framingham kregen 991 willekeurig gekozen mensen van 50 tot 90 jaar een MRI. Een scheur of slijtage van de meniscus zag men bij 19% van de vrouwen van 50 tot 59 jaar en bij 56% van de mannen van 70 tot 90 jaar. En 61% van de mensen met een scheur had de maand ervoor geen pijn of stijfheid gehad.
Finse chirurgen opereerden 146 mensen van 35 tot 65 jaar met een slijtagescheur van de binnenste meniscus, zonder artrose: de helft kreeg een gedeeltelijke verwijdering, de andere helft een nepoperatie. Na 12 maanden waren beide groepen evenveel vooruitgegaan. Bij een slijtagescheur komen oefentherapie en het aanpakken van de ontsteking dus eerst. Houdt een beschadigde meniscus vocht in stand, dan voedt hij vaak de bakerse cyste: dat mechanisme lees je bij vocht in de knie.
Pezen en spieren: hamstrings, popliteus, kuit
De pezen van de hamstrings hechten aan weerszijden van de knieholte aan: semimembranosus en semitendinosus aan de binnenkant, biceps femoris aan de buitenkant. Pijn die opkomt bij hardlopen, bergop of bij rekken, zonder zwelling, wijst naar die pezen. De oorzaken en de opbouw lees je bij hamstring tendinopathie.
De popliteus, een kleine diepe spier, ontgrendelt de knie aan het begin van het buigen. Zijn pees protesteert vooral bij afdalen, tijdens het hardlopen of wandelen in de heuvels, met pijn aan de buitenkant achter de knie: Nederlandse fysiotherapeuten spreken van een heuvelknie. Lager, op de overgang van knie naar kuit, geeft een scheurtje in de binnenste kuitspierkop de bekende zweepslag: een plotselinge, felle pijn.
Trombose: het alarmsignaal dat je niet mag missen
Midden door de knieholte loopt de knieholteader. Een bloedstolsel daarin, of lager in de kuitaders, is een diepe veneuze trombose, in de volksmond een trombosebeen. Het gevaar is dat het stolsel naar je longen schiet.
Een Amerikaans team bekeek 3.072 duplexonderzoeken van de beenaders, gedaan omdat men aan trombose dacht. Bij 95 patiënten, 3,1%, vond men een bakerse cyste. Zeven van hen hadden daarnaast echt trombose, tien een gescheurde cyste, en bij zes drukte de cyste de knieholteader dicht. Op het oog zijn de twee niet betrouwbaar te onderscheiden.
Bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost, bij een van deze signalen:
- een kuit die aan één kant opzwelt, warm, rood of hard wordt, en pijn doet bij drukken of lopen;
- pijn achter de knie na een periode in het gips, na een operatie, lang stilliggen of een lange reis;
- een kloppende zwelling in de knieholte, die kan wijzen op een verwijde slagader;
- koorts met een warme, dikke knie, wat een infectie van het gewricht kan zijn.
Word je kortademig, krijg je pijn op de borst of hoest je bloed op, bel dan 112. Masseer bij twijfel over trombose je kuit niet en zet er geen strak verband om voor het onderzoek.
Waar komt jouw pijn vandaan?
Twee vragen schiften al veel. Kwam de pijn plots of sluipt hij al maanden? En wat doet je kuit? Zwelt die op, dan gaat trombose voor.
Pijn in je knieholte met uitstraling naar kuit en bovenbeen, die vanuit je bil komt en tintelt, komt vaak van de zenuw en niet van de knie: het verloop van de ischiaszenuw helpt je dat te onderscheiden. Een zeurende pijn met ochtendstijfheid en kraken past eerder bij artrose in de knie. De tabel zet klachten, oorzaak en eerste stap naast elkaar.
| Wat je voelt | Waarschijnlijke oorzaak | Eerste stap |
|---|---|---|
| Spanning of bult aan de binnenkant, erger ’s avonds en met gebogen knie | Bakerse cyste, vaak met artrose of een versleten meniscus | Minder diep buigen, 15 minuten koelen, naar de huisarts als het na 2 weken niet minder wordt |
| Plotselinge pijn, kuit zwelt op en wordt hard | Gescheurde cyste of trombose, zonder echo niet te onderscheiden | Dezelfde dag naar de huisarts, duplexonderzoek |
| Pijn aan de binnenkant bij hurken of draaien, haperen | Achterhoorn van de binnenste meniscus | Hurken en draaien vermijden, oefentherapie vóór een kijkoperatie |
| Pijn bij hardlopen of rekken, zonder zwelling | Hamstringpees | Belasting omlaag zonder volledig te stoppen, kracht opbouwen |
| Pijn aan de buitenkant bij afdalen | Popliteuspees | Een paar weken minder afdalen, bovenbeen versterken |
Wat helpt: de oorzaak aanpakken
Is trombose uitgesloten, dan volgt de aanpak de oorzaak: bij een bakerse cyste breng je de ontsteking in het gewricht tot rust, en de cyste volgt.
De eerste dagen beperk je wat de knie in buiging belast: hurken, steeds weer traplopen, lang op je knieën zitten. Ga niet stilzitten. Koelen, 15 minuten door een doek, helpt bij een warme, dikke knie, en je been ’s avonds iets hoger leggen remt de vochtophoping. Je bovenbeenspier beschermt de knie: span hem aan met je been gestrekt over een opgerolde handdoek, zonder pijn, en werk daarna rustig aan het buigen zonder door te drukken tot het einde, waar de cyste klem zit.
Twee onderzoeken laten zien dat de ontsteking binnen in de knie de toon zet. In Boston kregen 270 mensen met knieartrose drie MRI’s in 30 maanden: hun synovitis en hun pijn gingen gelijk op, en elk punt synovitis erbij gaf 3,15 mm meer pijn op een schaal van 100. En bij 30 mensen met artrose en een pijnlijke cyste verminderde één injectie met een corticosteroïd in de knie zowel de pijn als de zwelling en de grootte van de cyste, 4 weken later gemeten met een echo.
Een injectie, het leegprikken van de cyste of, zelden, een operatie bespreek je met je huisarts of orthopeed. Een geopereerde cyste kan terugkomen als het gewricht te veel vocht blijft maken. Een supplement voor gewrichtspijn met curcumine en boswellia kan dat terrein ondersteunen, maar vervangt niets van het voorgaande. Gebruik je bloedverdunners, en dat is na een trombose precies het geval, overleg dan eerst met je huisarts.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Binnen een paar dagen bij een bult die groter wordt, een knie die op slot schiet of door je knie zakt, of pijn die je ’s nachts wekt. Na twee weken als de klachten blijven, ook al heb je de knie ontzien. Een echo volstaat meestal om een cyste te zien.
Veelgestelde vragen
Wat is de oorzaak van pijn aan de achterkant van mijn knie?
Na je veertigste meestal een bakerse cyste, die in een MRI-onderzoek in 40% van de pijnlijke knieën zat, of slijtage aan de achterkant van de binnenste meniscus, vaak bij artrose. Bij sporters gaat het eerder om de pezen van de hamstrings of de popliteus. Is je kuit dik en warm, dan moet eerst trombose worden uitgesloten.
Is pijn in de knieholte met uitstraling naar de kuit gevaarlijk?
Dat kan. Een kuit die aan één kant opzwelt, warm en hard wordt, past bij trombose of bij een gescheurde bakerse cyste, en die twee zijn zonder echo niet uit elkaar te houden. Bel dezelfde dag je huisarts, en 112 bij kortademigheid of pijn op de borst.
Waarom doet mijn knieholte pijn als ik mijn been strek?
Bij helemaal strekken komen de bakerse cyste, de achterkant van het kapsel en de hamstringpezen op spanning. Trekt het na het sporten, dan wijst dat op de pezen; spanning met een bult aan de binnenkant eerder op de cyste.
Kan een bakerse cyste vanzelf verdwijnen?
Ja. Haar grootte volgt de ontsteking in het gewricht, en ze slinkt vaak als die tot rust komt. In een MRI-onderzoek veranderde de grootte van de cysten duidelijk binnen zes maanden. Blijft ze, dan houdt de oorzaak, artrose, de meniscus of reuma, het vocht in stand.
Is wandelen goed voor een pijnlijke knie?
Meestal wel, als trombose is uitgesloten. Wandelen op vlak terrein houdt de knie en je bovenbeenspieren in beweging zonder diep te buigen. Neemt de spanning in je knieholte de volgende ochtend toe, wandel dan korter.
Bronnen
Herman A.M., Marzo J.M. (2014). Popliteal cysts: a current review. Orthopedics, 37(8). DOI: 10.3928/01477447-20140728-52
Hayashi D., Roemer F.W., Dhina Z. e.a. (2010). Longitudinal assessment of cyst-like lesions of the knee and their relation to radiographic osteoarthritis and MRI-detected effusion and synovitis in patients with knee pain. Arthritis Research and Therapy, 12(5), R172. DOI: 10.1186/ar3132
Guermazi A., Hayashi D., Roemer F. e.a. (2010). Cyst-like lesions of the knee joint and their relation to incident knee pain and development of radiographic osteoarthritis: the MOST study. Osteoarthritis and Cartilage, 18(11), 1386-1392. DOI: 10.1016/j.joca.2010.08.015
Englund M., Guermazi A., Gale D. e.a. (2008). Incidental meniscal findings on knee MRI in middle-aged and elderly persons. New England Journal of Medicine, 359(11), 1108-1115. DOI: 10.1056/NEJMoa0800777
Sihvonen R., Paavola M., Malmivaara A. e.a. (2013). Arthroscopic partial meniscectomy versus sham surgery for a degenerative meniscal tear. New England Journal of Medicine, 369(26), 2515-2524. DOI: 10.1056/NEJMoa1305189
Langsfeld M., Matteson B., Johnson W. e.a. (1997). Baker’s cysts mimicking the symptoms of deep vein thrombosis: diagnosis with venous duplex scanning. Journal of Vascular Surgery, 25(4), 658-662. DOI: 10.1016/s0741-5214(97)70292-1
Hill C.L., Hunter D.J., Niu J. e.a. (2007). Synovitis detected on magnetic resonance imaging and its relation to pain and cartilage loss in knee osteoarthritis. Annals of the Rheumatic Diseases, 66(12), 1599-1603. DOI: 10.1136/ard.2006.067470
Acebes J.C., Sánchez-Pernaute O., Díaz-Oca A., Herrero-Beaumont G. (2006). Ultrasonographic assessment of Baker’s cysts after intra-articular corticosteroid injection in knee osteoarthritis. Journal of Clinical Ultrasound, 34(3), 113-117. DOI: 10.1002/jcu.20210