Een peesontsteking in de duim is bijna altijd het syndroom van De Quervain: twee pezen die aan de duimzijde van je pols door een te nauw geworden koker moeten. De pijn zit dus in de pols, niet in het duimgewricht. Rust en een spalk helpen in de eerste weken, maar zonder de beweging aan te passen die de klacht veroorzaakte komt hij terug.
Wat vrijwel geen Nederlandse pagina hierover zegt: het woord ontsteking klopt niet. Dat verklaart waarom zoveel mensen maandenlang ibuprofen slikken zonder resultaat.
Wat er precies gebeurt aan de duimzijde van je pols
Twee pezen lopen vanaf je onderarm naar je duim: de abductor pollicis longus en de extensor pollicis brevis. Ze trekken je duim opzij en naar achteren. Vlak boven het spaakbeen duiken ze samen een tunnel in met een dakje van bindweefsel eroverheen. Die tunnel is nauw, er is geen ruimte over.
Bij herhaalde belasting raakt de wand van die koker geïrriteerd en verdikt. De pezen glijden er niet meer soepel doorheen maar schuren. Vandaar de naam peesschedeontsteking: het is de schede om de pees die dik wordt, niet de pees zelf. Anatomisch is dit dus de bekendste vorm van peesontsteking in de pols, want de koker ligt in de pols en niet in de duim.
Op Thuisarts.nl, de patiëntensite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, staat het onder peesirritatie van De Quervain. Dat woord irritatie is beter gekozen dan ontsteking, en dat is precies het punt.
Waarom “ontsteking” het verkeerde woord is
In 2002 publiceerden Khan en collega’s in het British Medical Journal een stuk met een titel die weinig ruimte laat: tijd om de tendinitis-mythe los te laten. Ze hadden weefselmonsters van chronisch pijnlijke pezen bekeken. Wat ze zochten vonden ze niet.
ontstekingscellen gevonden in weefselmonsters van chronisch pijnlijke pezen. Het achtervoegsel itis in tendinitis suggereert een ontsteking die er onder de microscoop niet is.
Khan e.a., British Medical Journal, 2002
Geen ontstekingscellen. Wel wanordelijke collageenvezels, ingroei van nieuwe bloedvaatjes en zenuwuiteinden, en een grondsubstantie die te veel water vasthoudt. Geen ontsteking dus, maar een mislukte verbouwing. In de eerste dagen na een acute overbelasting zit er wel een ontstekingscomponent bij, maar die is na een paar weken weg terwijl de pijn blijft.
Twee praktische gevolgen. Een ontstekingsremmer dempt je pijn, maar repareert niets. En volledig rust nemen maakt de zaak op termijn erger, omdat een pees die niets doet zwakker wordt en de koker niet ruimer.
Drie fasen, drie verschillende antwoorden
Reactieve fase
Dagen tot enkele weken. De peesschede zwelt op door plotselinge overbelasting. Op dit moment is de kans op volledig herstel het grootst.
Verstoorde herstelfase
Weken tot maanden. Het weefsel probeert te repareren, maar de vezels raken wanordelijk. De pijn wordt wisselend en onvoorspelbaar.
Degeneratieve fase
Maanden tot jaren. De peesschede is verdikt en stug geworden. Rust alleen brengt hier niets meer, de koker wordt er niet ruimer van.
Waar je in dit continuum zit bepaalt alles. In de eerste weken werkt rust geven wél, omdat het weefsel zich terugtrekt zodra de prikkel weg is. Na drie maanden werkt datzelfde advies niet meer.
Hoe je het zelf herkent
Een brandende of doffe pijn aan de duimzijde van je pols, die uitstraalt naar de duim of omhoog in de onderarm. Pijn bij knijpen, wringen, tillen en het draaien van een sleutel. Soms een lichte zwelling, soms een knappend gevoel.
Er is een test die je zelf kunt doen. Maak een vuist met je duim erin en kantel je pols naar beneden, richting je pink. Geeft dat een scherpe pijn aan de duimzijde van de pols, dan wijst dat sterk in deze richting. Geen diagnose, wel een goed signaal om naar de huisarts te gaan.
Let op één verschil. Zit de pijn niet in de pols maar in het gewricht ónder aan je duim, en voel je daar een knobbel of hoor je gekraak, dan gaat het waarschijnlijk om duimbasisartrose. Dat is slijtage van een gewricht, geen peesprobleem, en de behandeling is anders.
Wie krijgt het?
Vrouwen tussen de dertig en vijftig veruit het vaakst. De klassieke situatie is de jonge moeder die haar kind tientallen keren per dag optilt met gespreide duimen: de bijnaam moederduim is niet toevallig ontstaan. Zwangerschap en borstvoeding geven bovendien hormonale veranderingen die bindweefsel vochtiger maken. Daarnaast werk waarin je de hele dag knijpt, wringt of tilt: kappers, verpleegkundigen, monteurs.
Wat de behandeling in Nederland inhoudt
Het Nederlandse zorgtraject, stap voor stap
Je huisarts, niet de specialist
In Nederland begin je bij de huisarts. Die stelt de diagnose op het verhaal en het lichamelijk onderzoek. Een echo of foto is in deze fase niet nodig en verandert het beleid niet.
Rust geven met een spalk
De NHG-Standaard Hand- en polsklachten zet in op conservatief beleid. Een duimspalk die de duim en de pols stil houdt is de gebruikelijke eerste stap, vaak zes weken.
Pijnstilling erbij
Paracetamol, en zo nodig een ontstekingsremmende pijnstiller zoals ibuprofen of diclofenac. Die dempen de pijn, ze herstellen de peesschede niet.
Handtherapie
Een gespecialiseerde hand- of fysiotherapeut leert je welke bewegingen je duim belasten en hoe je die anders uitvoert. Dit deel voorkomt terugval.
Een injectie met corticosteroïden
Blijven de klachten, dan is een injectie in de peesschede een optie. De NHG-werkgroep kiest eerst voor de minst ingrijpende behandeling.
Operatie
Als laatste stap wordt de koker via een kleine snede opengelegd. Voor de meeste mensen komt het zover niet.
Twee dingen vallen op. Het traject is geduldig: de NHG-Standaard kiest bewust voor conservatief beleid en houdt dat lang vol, omdat het bij de meeste mensen werkt. En het zegt niets over de beweging die de klacht veroorzaakte. Daar zit de zwakke plek.
Wat je zelf kunt doen, en wat je beter laat
- Zoek de beweging op die pijn doet, en verander hem. Til met beide handen en een vlakke pols in plaats van met een gespreide duim. Draai een deksel open met je hele hand in plaats van met duim en wijsvinger.
- Gebruik de spalk gedoseerd. Overdag bij belastende taken, en ‘s nachts als je met een pijnlijke pols wakker wordt. Niet 24 uur per dag wekenlang, dat maakt de hand stijf.
- Bouw de belasting weer op. Zodra de scherpste pijn weg is, begin je met lichte, gecontroleerde bewegingen van de duim en de pols. Een pees wordt sterker door belasting, niet door rust. Dit is wat de handtherapeut met je doet.
- Koelen mag. Vijftien minuten dempt de pijn een paar uur. Comfort, geen behandeling.
- Wat je beter laat: doorwerken op pijnstillers, wekenlang niets doen in de hoop dat het overgaat, en zelf gaan trekken of masseren aan een pijnlijke pols.
Bij aanhoudende peesklachten wordt ook gekeken naar de bredere ontstekingsstatus van het lichaam, de laaggradige ontsteking waarop slaap, beweging en voeding inwerken. Sommige mensen kiezen daarbij voor een formule gericht op peesklachten, als aanvulling op het aanpassen van de belasting en niet in plaats daarvan.
Hoe lang duurt het?
Bij klachten van minder dan zes weken: zes tot twaalf weken. Bij klachten die al maanden bestaan: drie tot zes maanden, met geleidelijke opbouw. Dat klinkt lang, maar het is eerlijker dan de belofte dat een spalk het in twee weken oplost.
Ga terug naar je huisarts als de pijn ‘s nachts wakker houdt, als je duim of vingers gaan tintelen of doof aanvoelen, of als je na zes weken conservatief beleid geen enkele verbetering merkt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een peesontsteking in je duim?
Reken op zes weken tot enkele maanden. Klachten die korter dan zes weken bestaan reageren meestal goed op een spalk en aangepaste bewegingen. Bestaan ze langer dan drie maanden, dan is de peesschede verdikt en gaat het herstel in maanden. Een reden om niet af te wachten maar de belasting actief aan te pakken.
Wat te doen bij peesontsteking van de duim?
Drie dingen tegelijk. Zoek uit welke beweging de pijn geeft en verander die, vaak is dat tillen met een gestrekte duim of wringen. Geef rust met een spalk die ook de pols meeneemt, want een spalk om alleen de duim laat de pezen nog steeds glijden. En ga naar de huisarts als het na twee weken niet minder wordt.
Wat mag je niet doen bij peesontsteking?
Niet volledig stilzitten en afwachten. Rust vermindert de pijn tijdelijk, maar maakt de pees zwakker en de klacht keert bij de eerste belasting terug. Vermijd knijpen, wringen en tillen met de duim opzij. En blijf niet doorwerken op pijnstillers: die halen het signaal weg waarmee je zou merken dat je te veel doet.
Wat zijn de symptomen van een peesontsteking in de duim?
Pijn aan de duimzijde van de pols, vaak brandend of zeurend, die uitstraalt naar de duim of naar de onderarm. Pijn bij vastpakken, knijpen, tillen en draaien. Soms een kleine zwelling of een knappend gevoel. Kenmerkend is dat een vuist maken met de duim erin, en dan de pols naar beneden kantelen, een scherpe pijn geeft.
Is een duimbrace geschikt voor een peesontsteking?
Ja, mits het de juiste is. Een brace die alleen de duim vastzet helpt weinig, omdat de betrokken pezen ook over de pols lopen. Je hebt een spalk nodig die duim én pols stil houdt, met de duim licht gestrekt. Draag hem vooral overdag bij belastende taken en bouw hem daarna af, want wekenlang volledig immobiliseren maakt de hand stijf.
Helpt een injectie bij peesontsteking van de duim?
Een injectie met corticosteroïden in de peesschede geeft hier bij veel mensen duidelijke verlichting, vaker dan bij peesklachten elders. De NHG-Standaard adviseert wel eerst het minst ingrijpende te proberen. Een injectie neemt de pijn weg, maar verandert niets aan de beweging die de klacht veroorzaakte.
Kan een peesontsteking in de duim vanzelf overgaan?
Als de overbelasting stopt, vaak wel. Bij jonge moeders verdwijnen de klachten meestal zodra het kind anders wordt opgetild. Blijft de prikkel bestaan, dan blijft de koker nauw en de pees dik. Zes weken zonder verbetering is het moment om hulp te zoeken.
Om te onthouden
Het woord ontsteking stuurt je de verkeerde kant op. Een peesontsteking in de duim die langer dan een paar weken duurt is een verdikte, stug geworden peesschede, geen brandhaard die je met een ontstekingsremmer uitmaakt.
Wat wél werkt is minder spectaculair: haal de prikkel weg, geef gericht en tijdelijk rust, en bouw daarna de belasting weer op. Bijna iedereen komt daarmee eruit zonder operatie.
Bronnen
Khan K.M., Cook J.L., Kannus P. et al. (2002). Time to abandon the “tendinitis” myth. British Medical Journal, 324(7338), 626-627. DOI: 10.1136/bmj.324.7338.626
Cook J.L., Purdam C.R. (2009). Is tendon pathology a continuum? A pathology model to explain the clinical presentation of load-induced tendinopathy. British Journal of Sports Medicine, 43(6), 409-416. DOI: 10.1136/bjsm.2008.051193
Alfredson H., Pietilä T., Jonsson P., Lorentzon R. (1998). Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. American Journal of Sports Medicine, 26(3), 360-366. DOI: 10.1177/03635465980260030301
Beyer R., Kongsgaard M., Hougs Kjær B. et al. (2015). Heavy slow resistance versus eccentric training as treatment for Achilles tendinopathy. American Journal of Sports Medicine, 43(7), 1704-1711. DOI: 10.1177/0363546515584760
Sivrika A.P., Papadamou E., Kypraios G. et al. (2023). Comparability of the effectiveness of different types of exercise in the treatment of Achilles tendinopathy: a systematic review. Healthcare, 11(16), 2268. DOI: 10.3390/healthcare11162268
