Een epidurale injectie werkt in twee stappen. Het verdovingsmiddel verlicht binnen een paar minuten, maar slechts een paar uur. Het corticosteroïd, dat voor het blijvende effect zorgt, begint meestal tussen dag 3 en dag 10 te werken, soms al na 48 uur, soms pas na twee weken. Slaat het aan, dan houdt het effect vaak weken tot enkele maanden aan.
Je komt van de pijnpoli, je been voelt wat doof en de pijn is bijna weg. ’s Avonds of de volgende dag komt hij terug, soms heviger dan ervoor. Dat betekent niet dat de injectie mislukt is: het verdovingsmiddel was uitgewerkt voordat het corticosteroïd zijn werk kon doen. Hier lees je wat er dag na dag rond de zenuwwortel gebeurt, wat de onderzoeken echt meten en wat je doet als er niets verandert.
Wat is een epidurale injectie?
Een epidurale injectie is een prik in je rug, zo dicht mogelijk bij de zenuw die pijn doet, met een mengsel van twee middelen. In Nederland geeft een anesthesioloog-pijnspecialist de prik meestal op de pijnpoli van het ziekenhuis. Die kijkt met röntgendoorlichting mee en controleert met een paar druppels contrastvloeistof of het middel op de goede plek terechtkomt. De prik zelf duurt maar een paar minuten.
Je komt er meestal via de huisarts en de neuroloog. Volgens Thuisarts is de beenpijn bij 3 van de 4 mensen met een hernia binnen 3 maanden vanzelf over. Helpen gewone pijnstillers onvoldoende, dan bespreek je met de neuroloog of een prik zin heeft.
Twee middelen, twee klokken
Het eerste middel is een plaatselijk verdovingsmiddel, zoals lidocaïne. Het legt de zenuwvezels binnen enkele minuten stil, en dat effect houdt een paar uur aan. Het tweede is een corticosteroïd, een afgeleide van cortison. Dat is de ontstekingsremmer in het mengsel, die de verlichting moet laten duren. En die werkt in een heel ander tempo.
Waar komt de injectie?
Afhankelijk van waar je pijn vandaan komt, kiest de arts een van deze routes:
- Interlaminair of mediaan: tussen twee wervels in, in de vettige ruimte rond de zak met zenuwwortels.
- Transforaminaal: bij het gaatje waardoor de zenuwwortel de wervelkolom verlaat. Dit is de wortelblokkade.
- Caudaal: via een kleine opening onderaan het heiligbeen, net boven het stuitje.
- Facetgewricht: in of rond de kleine gewrichtjes aan de achterkant van de wervels.
Die laatste is eigenlijk geen epidurale injectie, maar een prik voor lage rugpijn die niet onder de knie uitstraalt en uit de facetgewrichten komt, zoals bij facetartrose. Voor het corticosteroïd maakt de route niet uit: het tempo waarin het werkt blijft hetzelfde.
Wortelblokkade: de gerichte variant bij een hernia
Bij een hernia in de onderrug kiest de pijnspecialist vaak de transforaminale route. Ziekenhuizen noemen dat een wortelblokkade, een transforaminale injectie of een sleeve-injectie. De naald gaat naar de wortel die past bij de baan van je pijn: L5 als die naar de bovenkant van je voet trekt, S1 als die via kuit en hiel loopt. Hoe die banen lopen, lees je bij de ischiaszenuw.
Die precisie doet ertoe. In het onderzoek dat verderop aan bod komt, werkte het corticosteroïd duidelijk alleen als het de ontstoken wortel raakte, en veel minder als het ernaast of in een spier terechtkwam. Thuisarts beschrijft daarnaast een behandeling met stroomstootjes bij de zenuwwortel, PRF. Dat is een andere techniek, met een eigen afweging.
Waarom een ontstoken zenuwwortel reageert op een corticosteroïd
Een hernia doet niet alleen pijn door op de zenuw te drukken. Komt de kern van de schijf naar buiten, dan neemt hij ontstekingsenzymen mee. In 1990 mat het team van Jeffrey Saal in hernia’s die bij een operatie waren verwijderd een activiteit van fosfolipase A2, het enzym dat de aanmaak van prostaglandines start, die 20 tot 100.000 keer hoger lag dan bij andere bekende fosfolipasen A2. De wortel ligt dan in een ontstoken omgeving. Hij zwelt op, wordt overgevoelig, en een druk die hij eerst verdroeg, wordt een elektrische schok tot in je voet.
Daarom kan een kleine hernia veel pijn doen en een grote onopgemerkt blijven. De ontsteking telt minstens zo zwaar als de ruimte die de hernia inneemt.
Het corticosteroïd pakt die omgeving aan. Het gaat de cel in, hecht zich aan zijn receptor, en samen gaan ze de celkern binnen. Daar zetten ze de schakelaars van de ontsteking uit, zoals de factor NF-κB, en zetten ze beschermende genen aan, zoals dat voor annexine 1, dat juist fosfolipase A2 afremt. Minder prostaglandines, minder cytokines, minder zwelling rond de wortel.
Die route verklaart de wachttijd. Genen anders laten werken kost uren. Een weefsel laten slinken en overgevoelige vezels laten kalmeren kost dagen.
Van naald tot verlichting
Hoe lang duurt het voordat een epidurale injectie werkt?
Klinieken noemen een effect tussen 48 uur en twee weken. Gecontroleerde studies meten het verschil met een placebo na 2 weken, 3 weken of een maand. Naast elkaar gelegd geeft dat dit gebruikelijke schema.
| Moment | Wat er werkt | Wat je vaak voelt | Wat je doet |
|---|---|---|---|
| 0 tot 6 uur | Het verdovingsmiddel | Duidelijk minder pijn, been soms zwaar of doof | Laat je ophalen, rijd niet zelf |
| Dag 1 en 2 | Geen verdoving meer, nog geen corticosteroïd | De pijn komt terug, soms heviger; rood gezicht, warmte, onrustige slaap | Rustig aan, je gewone pijnstillers |
| Dag 3 tot 10 | Het corticosteroïd remt de ontsteking van de wortel | Geleidelijk minder pijn, eerst in het been | Weer wandelen, ’s avonds je pijn noteren |
| Dag 14 | Ontstekingsremming op volle sterkte | Eerste echte vergelijkingspunt | Vergelijk met de dag voor de prik |
| Dag 21 | Einde van de verwachte werkingsperiode | Duidelijk, gedeeltelijk of geen effect | Geen verandering: maak een nieuwe afspraak |
| Maand 1 tot 3 | Het effect zwakt langzaam af | De verlichting houdt stand, of de pijn komt terug | Oefentherapie, controle bij je arts |
Waarom komt de pijn de dag erna terug?
Drie dingen tellen op. Het verdovingsmiddel werkt maar een paar uur. Het corticosteroïd is nog niet begonnen. En de prik zelf prikkelt: een naald, en vloeistof in een ruimte die al krap is. De Cochrane-review uit 2020 noemt meer pijn tijdens of na de injectie bij de vaakst gemelde lichte bijwerkingen. Die opleving is meestal binnen 24 tot 48 uur voorbij en zegt niets over het eindresultaat.
En als je meteen pijnvrij bent?
Mooi, maar zie het voor wat het is. Volledige verlichting in het eerste uur komt van het verdovingsmiddel, en vertelt vooral je arts iets: de naald zat op de goede plek. Het effect van het corticosteroïd beoordeel je later. Ga dus niet ’s avonds de tuin omspitten omdat je been geen pijn meer doet.
Hoe lang werkt een epidurale injectie?
Slaat de injectie aan, dan houdt de verlichting meestal enkele weken tot een paar maanden aan. Thuisarts zegt dat de prik meestal een paar maanden werkt en dat de pijn daarna kan terugkomen. De Britse WEST-studie, met 228 mensen met ischias, laat zien hoe kort het voordeel op een placebo kan zijn. Na 3 weken was de beperking bij 12,5 procent van de mensen met een corticosteroïd met minstens driekwart gedaald, tegen 3,7 procent met placebo. Vanaf week 6 was er geen verschil meer.
Dat is minder teleurstellend dan het klinkt. De injectie geneest de hernia niet. Ze helpt een deel van de mensen door de eerste weken heen, terwijl de ontsteking zakt en de wortel herstelt. Wie niet meer slaapt, heeft daar veel aan.
Epidurale injectie ervaringen: waarom de verhalen zo verschillen
Lees je ervaringen online, dan is de een na een week pijnvrij en merkt de ander niets. Beide klopt. Een Australisch onderzoek telde hoeveel mensen er echt op vooruitgingen.
Minstens de helft minder pijn, een maand na de injectie
Met het corticosteroïd bij de wortel had 54 procent na een maand minstens de helft minder pijn, tegen 7 tot 21 procent met de andere injecties. De onderzoekers wijzen er zelf op: het voordeel zie je als je de mensen telt die duidelijk opknappen, veel minder als je gemiddelden berekent. Na verloop van tijd nam het aandeel dat nog verlichting had in alle groepen af.
Grote overzichten rekenen juist met gemiddelden, en dan blijft er weinig over. De Cochrane-review uit 2020 bundelt 25 studies met 2.470 deelnemers. Op korte termijn verlaagt het corticosteroïd de beenpijn met ongeveer 5 punten op 100 meer dan een placebo, een verschil dat volgens de auteurs waarschijnlijk te klein is om voor patiënten te tellen.
Een Gronings onderzoek in de huisartsenpraktijk maakt het verschil tussen cijfers en ervaringen tastbaar. Bij 63 mensen met acute uitstralende pijn kreeg een deel bovenop de gewone zorg een epidurale injectie op het niveau van de hernia. Het voordeel op pijn en beperking was statistisch aantoonbaar maar te klein om klinisch relevant te zijn. Toch waren de mensen met een injectie duidelijk tevredener over hun behandeling.
| Onderzoek | Patiënten | Wanneer gemeten | Wat er werd gevonden |
|---|---|---|---|
| WEST, Verenigd Koninkrijk, 2005 | 228 mensen met ischias van 1 tot 18 maanden | 3 weken, dan tot 52 weken | Beperking minstens 75 % lager bij 12,5 % tegen 3,7 % met placebo na 3 weken; geen verschil meer vanaf week 6 |
| Ghahreman, Australië, 2010 | Acute en chronische uitstralende pijn | 1 maand | 54 % minstens de helft minder pijn met corticosteroïd bij de wortel, tegen 7 tot 21 % elders |
| Cochrane, 2020 | 25 studies, 2.470 deelnemers | Korter dan 3 maanden | Gemiddeld 4,93 punten op 100 minder beenpijn, klein |
| Groningen, huisartsenpraktijk, 2014 | 63 mensen met acute uitstralende pijn | Meerdere momenten | Klein, niet klinisch relevant voordeel; wel meer tevredenheid |
Samen zeggen ze hetzelfde: de injectie helpt een deel van de mensen duidelijk, een ander deel nauwelijks, en vooraf weet niemand bij wie je hoort. Daarom lopen de ervaringen zo uiteen.
Hoe weet je of je injectie heeft gewerkt?
Je geheugen voor pijn is een slechte rechter. Op dag 15 weet je niet meer precies of je in de week van de prik een 7 of een 8 had. Noteer daarom vanaf de dag voor de injectie elke avond drie dingen: je beenpijn op 10, hoe ver je kon lopen, en hoe vaak je ’s nachts wakker werd.
Eerst je been, dan je rug
Kijk na een injectie voor ischias eerst naar je been. Daar richt het corticosteroïd zich op, omdat de wortel ontstoken is. Je onderrug kan nog een tijd stijf blijven zonder dat de prik mislukt is. De helft minder beenpijn, de grens die Ghahreman hanteerde, is een echte reactie.
Je beenpijn op dag 21, vergeleken met de dag voor de prik
Andere tekens die niet liegen
Je slaapt een nacht door, je loopt weer een rondje door de wijk, je laat uit jezelf pijnstillers staan: die veranderingen tellen net zo zwaar als het cijfer op 10. Is de pijn alleen verschoven, of vervangt een tinteling het branden, beschrijf dat dan precies zo aan je arts.
Na drie weken niets veranderd: wat nu?
Is je beenpijn op dag 21 niet veranderd, dan is het onwaarschijnlijk dat het corticosteroïd later alsnog werkt. Maak een nieuwe afspraak bij de arts die de prik heeft voorgesteld. Geen spoed, tenzij er alarmtekens zijn, maar laat er ook geen weken overheen gaan.
Nog een injectie?
Een tweede injectie ligt vooral voor de hand als de eerste gedeeltelijk werkte. Deed de eerste niets, dan levert herhalen meestal weinig op. In de WEST-studie deden drie injecties met drie weken ertussen het niet beter dan één. De arts kan ook het doel heroverwegen: pijn die niet zakt, kan van een andere wortel, een gewricht of een spier komen.
De tijd tussen twee injecties heeft nog een reden. In een Amerikaans onderzoek bij 400 mensen van 50 jaar en ouder had 20,3 procent van wie een corticosteroïd kreeg drie weken later een ochtendcortisol die meer dan gehalveerd was, tegen 6,7 procent met alleen een verdovingsmiddel. Het middel blijft dus niet op zijn plek: een deel komt in je bloed en legt de bijnieren wekenlang stil.
Afwachten, oefenen of opereren
Eerst het goede nieuws: de meeste ischiasklachten door een hernia worden met de tijd beter, en de hernia zelf slinkt vaak gedeeltelijk. Dat opruimwerk doen ontstekingscellen, de macrofagen. Je zou kunnen vrezen dat het corticosteroïd ze afremt. Het onderzoek van Autio, met herhaalde MRI’s na 2 en 12 maanden, vond geen nadelig effect van de injectie op het slinken van de hernia.
Opereren of langer afwachten is een keuze die je samen met je arts maakt, en een Leids onderzoek laat zien wat beide opleveren. Bij 283 mensen met al 6 tot 12 weken ernstige ischias verdween de beenpijn sneller na een vroege operatie. Na een jaar waren beide groepen even ver: 95 procent voelde zich hersteld, en van de afwachtende groep was uiteindelijk 39 procent toch geopereerd. Krachtverlies verandert alles. Een klapvoet door een hernia, een been dat wegzakt of moeite met plassen wachten niet op dag 21.
Na de injectie: rust, autorijden en bijwerkingen
Laat je op de dag van de prik ophalen. Het verdovingsmiddel kan je been een paar uur doof maken, en ziekenhuizen vragen je meestal die dag niet zelf te rijden. De 24 tot 48 uur daarna is rustig aan genoeg: je staat op, loopt door het huis, en laat tillen en zwaar werk even liggen. Speelt de pijn in die dagen op, dan helpen de rustige oefeningen bij ischias zonder te forceren.
Bijwerkingen die voorbijgaan
Een rood gezicht en opvliegers de eerste avond, onrustig slapen, een verschoven menstruatie, hoofdpijn: die komen vaak voor en verdwijnen in een paar dagen. Thuisarts noemt ook een hogere bloeddruk en hartkloppingen. Heb je diabetes, controleer je bloedsuiker dan 48 uur extra goed, want het corticosteroïd laat die stijgen. Meld een bloedverdunner vóór de prik: in de Cochrane-review was een bloeduitstorting bij iemand die bloedverdunners gebruikte de enige ernstige complicatie.
Wanneer je meteen belt
Koorts, hoofdpijn die erger wordt als je staat en zakt als je ligt, nieuw krachtverlies in je been, een doof gevoel rond je anus of geslachtsdelen, of moeite met plassen: bel dan direct de pijnpoli, de spoedeisende hulp of 112. Die complicaties zijn zeldzaam, maar wachten tot de volgende afspraak kan niet.
In de weken dat de wortel tot rust komt, telt je leefstijl: elke dag lopen, bewegen in plaats van in bed blijven, goed slapen. Sommige lezers vragen of ze er een supplement bij kunnen nemen. Dat vervangt geen injectie en geen oefentherapie. Wil je het ontstekingsterrein op langere termijn ondersteunen, dan combineert onze formule voor onderrug en ischias curcumine, boswellia, gember, quercetine en alfaliponzuur. Niet geschikt bij diabetes of bloedverdunners: overleg eerst met je arts.
Veelgestelde vragen
Mag je autorijden na een epidurale injectie?
Niet op de dag zelf. Het verdovingsmiddel kan je been een paar uur doof of zwaar maken, en een tijdelijk krachtverlies is genoeg om autorijden gevaarlijk te maken. Ziekenhuizen vragen je daarom iemand mee te nemen. De dag erna mag je meestal weer rijden, als je been zijn kracht en gevoel terug heeft.
Is hoofdpijn na een epidurale injectie normaal?
Een lichte hoofdpijn op de dag van de prik komt vaker voor en gaat vanzelf over. Anders is hoofdpijn die erger wordt als je rechtop staat en zakt als je ligt: die kan wijzen op een lekje van het ruggenmergvlies. Bel dan het ziekenhuis waar je de prik kreeg.
Wat zijn de risico’s van een epidurale injectie?
De meeste bijwerkingen zijn licht en tijdelijk: een of twee dagen meer pijn, een rood gezicht, opvliegers, slecht slapen, een hogere bloedsuiker bij diabetes. Ernstige complicaties zoals een infectie of bloeduitstorting zijn zeldzaam. Meld een bloedverdunner altijd vooraf aan de pijnspecialist.
Hoeveel tijd moet er tussen twee epidurale injecties zitten?
Meestal minstens drie weken, zodat het effect van de eerste te beoordelen is. Er is ook een hormonale reden: drie weken na een injectie met methylprednisolon of triamcinolon lag het ochtendcortisol gemiddeld 41 procent lager. Om dezelfde reden is het aantal injecties per jaar beperkt.
Wat is een injectie bij lumbale stenose?
Bij lumbale stenose is het wervelkanaal in de onderrug vernauwd, en krijg je vaak pijn of een zwaar gevoel in je benen tijdens het lopen. Een epidurale injectie wordt dan op dezelfde manier gegeven als bij een hernia. Het Amerikaanse onderzoek naar het cortisol na de prik werd juist bij 400 mensen met stenose gedaan.
Bronnen
Saal J.S., Franson R.C., Dobrow R. et al. (1990). High levels of inflammatory phospholipase A2 activity in lumbar disc herniations. Spine, 15(7), 674-678. DOI: 10.1097/00007632-199007000-00011
Ghahreman A., Ferch R., Bogduk N. (2010). The efficacy of transforaminal injection of steroids for the treatment of lumbar radicular pain. Pain Medicine, 11(8), 1149-1168. DOI: 10.1111/j.1526-4637.2010.00908.x
Arden N.K., Price C., Reading I. et al. (2005). A multicentre randomized controlled trial of epidural corticosteroid injections for sciatica: the WEST study. Rheumatology, 44(11), 1399-1406. DOI: 10.1093/rheumatology/kei028
Oliveira C.B., Maher C.G., Ferreira M.L. et al. (2020). Epidural corticosteroid injections for lumbosacral radicular pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4, CD013577. DOI: 10.1002/14651858.CD013577
Spijker-Huiges A., Winters J.C., van Wijhe M., Groenier K. (2014). Steroid injections added to the usual treatment of lumbar radicular syndrome: a pragmatic randomized controlled trial in general practice. BMC Musculoskeletal Disorders, 15, 341. DOI: 10.1186/1471-2474-15-341
Friedly J.L., Comstock B.A., Heagerty P.J. et al. (2018). Systemic effects of epidural steroid injections for spinal stenosis. Pain, 159(5), 876-883. DOI: 10.1097/j.pain.0000000000001158
Autio R.A., Karppinen J., Kurunlahti M. et al. (2004). Effect of periradicular methylprednisolone on spontaneous resorption of intervertebral disc herniations. Spine, 29(15), 1601-1607. DOI: 10.1097/01.brs.0000132511.46818.67
Peul W.C., van Houwelingen H.C., van den Hout W.B. et al. (2007). Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. New England Journal of Medicine, 356(22), 2245-2256. DOI: 10.1056/NEJMoa064039