Discopathie is slijtage van een tussenwervelschijf, meestal onderin de rug op L4-L5 of L5-S1: de schijf droogt uit, krijgt scheurtjes en wordt lager. Na je vijftigste heeft ruim 9 op de 10 mensen het, vaak zonder pijn. Het doet vooral pijn als het bot onder de schijf ontstoken raakt, wat de radioloog Modic 1 noemt.
Staat er ‘discopathie L4-L5’ in je verslag, dan klinkt dat zwaar. Het beschrijft een alledaags beeld. De echte vraag is een andere: is je schijf alleen versleten, of is het weefsel eromheen ontstoken?
Wat is discopathie?
Het woord zegt het al: discus is de tussenwervelschijf, pathie betekent aandoening. Die schijf is de schokdemper tussen twee wervels. In het midden zit een kern van gel die rijk is aan water, eromheen een stevige ring. Twee dunne kraakbeenplaatjes, de eindplaten, verbinden de schijf met het bot.
Met de jaren verliest de kern water. De schijf wordt platter, de ring scheurt, en de belasting verschuift naar de eindplaten en naar de kleine gewrichtjes aan de achterkant van de wervels. Slijt het kraakbeen daar, dan heet dat facetartrose. Discopathie en artrose gaan dus vaak samen.
HOE EEN SLIJTENDE SCHIJF VERANDERT
STAP 1
Uitdroging
De kern verliest water en kleurt donker op de MRI.
STAP 2
Scheurtjes
De ring scheurt, de schijf bolt uit.
STAP 3
Hoogteverlies
De schijf wordt lager.
STAP 4
Modic 1
Het bot onder de eindplaat ontsteekt.
14 MAANDEN TOT 3 JAAR
Modic 2
Het beenmerg wordt vettig, het beeld komt tot rust.
Heel vaak slijtage, veel minder vaak pijn
In de Japanse Wakayama-studie kregen 975 inwoners een MRI van hun hele wervelkolom. Na hun vijftigste had meer dan 90 procent minstens één duidelijk versleten schijf. Bij mensen zonder enige rugpijn is het net zo gewoon, zoals we bij artrose in de rug met de cijfers lieten zien: van de tachtigers zonder rugpijn heeft 96 procent een versleten schijf.
Neutraal zijn die beelden toch niet. Bij mensen onder de 50 vond een meta-analyse van 14 studies een versleten schijf wat vaker bij wie pijn had (odds ratio 2,2). Modic 1 woog bijna twee keer zo zwaar, met een odds ratio van 4.
Hoe lees je je MRI-verslag?
De radioloog beschrijft elk niveau in woorden die vaak ernstiger klinken dan ze zijn. Dit betekenen de meest gebruikte termen:
| Term in het verslag | Wat het betekent | Wat je ervan moet denken |
|---|---|---|
| Discusdegeneratie, dehydratie, ‘black disc’ op T2 | De kern heeft water verloren en kleurt donker | Gewoon: al bij 37 % van de twintigers zonder pijn |
| Hoogteverlies van de discus | De schijf is lager geworden | Vaak met de leeftijd, alleen zinvol naast je klachten |
| Pfirrmann graad 1 tot 5 | Schaal van de slijtage, van 1 (gezond) tot 5 (ingezakt) | Graad 4 en 5 betekenen duidelijke degeneratie |
| Bulging disc, discusprotrusie | De schijf steekt iets buiten de wervels uit | Heel gewoon zonder pijn; telt als hij een zenuwwortel raakt |
| Hernia, extrusie, HNP | Een deel van de kern is door de ring naar buiten gekomen | Belangrijk als je pijn uitstraalt in je been |
| Annulusscheur, high intensity zone | Een klein scheurtje in de ring | Al bij 19 % van de twintigers zonder pijn |
| Modic type 1 | Oedeem van het bot onder de eindplaat, ontstekingsweefsel | Het teken dat het sterkst samenhangt met pijn |
| Modic type 2 | Het beenmerg onder de eindplaat wordt vettig | Stabieler stadium, minder verband met pijn |
| Modic type 3 | Het bot onder de eindplaat is verdicht | Laat stadium van de botreactie |
| Osteofyten, spondylose | Botrandjes rond de versleten schijf | Reactie van het bot, gewoon na je vijftigste |
| Multisegmentaal, op meerdere niveaus | Meerdere schijven zijn betrokken | Gewoon na je vijftigste |
Een vol verslag zegt op zichzelf niets over je pijn. Het lichamelijk onderzoek beslist: waar het pijn doet, wat het erger maakt, je reflexen en je kracht. Daarom vraagt een huisarts bij rugpijn zonder alarmsignalen meestal geen MRI aan.
Modic 1: als het bot onder de schijf ontsteekt
In 1988 bekeek de radioloog Michael Modic de MRI’s van 474 patiënten opnieuw en beschreef hij veranderingen in het bot onder de eindplaten van versleten schijven. Type 1, bij 4 procent, liet gescheurde eindplaten en sterk doorbloed bindweefsel zien. Type 2, bij 16 procent, beenmerg dat door vet was vervangen. Bij 5 van de 6 gevolgde patiënten werd type 1 binnen 14 maanden tot 3 jaar een type 2.
Onderzoekers zien er de stappen van één proces in, met ontsteking, sterke botombouw en fibrose. De beschadigde schijf stuurt ontstekingssignalen naar het bot, en die prikkelen de zenuwuiteinden in de eindplaten.
Dat merk je ook. In een Frans onderzoek met 120 patiënten beschreven mensen met Modic 1 vaker een ontstekingsachtige pijn: wakker worden ’s nachts, pijn die bij het opstaan het ergst is, ochtendstijfheid. Ook achterover buigen deed vaker pijn. Dat beeld lijkt op ontstekingsrugpijn zoals bij Bechterew, en die wordt anders behandeld. Duurt je ochtendstijfheid lang en zakt ze door te bewegen, bespreek het dan met je huisarts.
Een tijd lang leek een sluimerende infectie van de schijf de oorzaak, te behandelen met antibiotica. Het Noorse AIM-onderzoek testte dat bij 180 patiënten, met drie maanden amoxicilline tegen een placebo. Het voordeel haalde de drempel van klinisch nut niet, en 56 procent van de mensen op antibiotica kreeg bijwerkingen, tegen 34 procent op placebo.
Discopathie L4-L5 en L5-S1: waarom juist daar?
De twee onderste lumbale schijven dragen het gewicht van je romp en vangen buigen en draaien op. In de Wakayama-studie was L4-L5 het vaakst versleten van de lage rug: bij 69 procent van de mannen en 76 procent van de vrouwen. L5-S1 vormt de overgang van een beweeglijke wervelkolom naar het vaste heiligbeen.
| Niveau | Zenuwwortel die bij een hernia vaak geprikkeld raakt | Waar de pijn naartoe kan trekken | Wat de arts test |
|---|---|---|---|
| L4-L5 | L5 | Bil, buitenkant van dij en onderbeen, bovenkant van de voet tot de grote teen | Kracht om de grote teen op te trekken, lopen op je hakken |
| L5-S1 | S1 | Bil, achterkant van dij en kuit, hiel, voetzool en buitenrand van de voet | De achillespeesreflex, lopen op je tenen |
| Beide niveaus | Wisselend | Vooral lage rugpijn en stijfheid, soms beide banen | Alle reflexen en de kracht |
Discopathie alleen geeft pijn laag in de rug. Ze straalt pas uit naar je been als een hernia of botrandje een zenuwwortel prikkelt. Dan lees je de pijnbaan als een landkaart.
Wat helpt bij discopathie?
De behandeling richt zich op je pijn en je beweeglijkheid, niet op de foto. Thuisarts, de site van de huisartsen, zegt het zonder omwegen: met bewegen maak je niets kapot. De Cochrane-review uit 2021, met 249 studies en een onderzoeker van de VU in Amsterdam als auteur, laat zien dat oefentherapie chronische lage rugpijn met ongeveer 15 punten op 100 verlaagt vergeleken met niets doen of een placebo. Dat verschil merk je.
DE STAPPEN VAN DE BEHANDELING, VAN EENVOUDIG NAAR ZELDZAAM
Actief blijven
Wandelen, je gewone bezigheden houden: in bed blijven houdt de pijn in stand.
Oefentherapie
Romp versterken met de fysiotherapeut, daarna zelf thuis.
Pijnstillers, kort
Paracetamol of een ontstekingsremmer een paar dagen tijdens een opvlamming, in overleg met je huisarts.
Injectie
Vooral als een geprikkelde zenuwwortel de pijn naar je been laat trekken.
Operatie
Spondylodese of discusprothese, na maanden goede behandeling zonder resultaat.
Een operatie is bij discopathie zelden de oplossing. Wat een spondylodese inhoudt en hoe het leven erna is, lees je in ons stuk over spondylose.
Wat je zelf in de hand hebt
Leeftijd en erfelijkheid niet. De rest wel, voor een deel. In de Wakayama-studie hing overgewicht samen met schijfslijtage in alle delen van de wervelkolom. Stoppen met roken telt ook: een schijf heeft bijna geen bloedvaten, krijgt zijn voeding vanuit het bot ernaast, en roken knijpt die doorbloeding af.
Elke dag wandelen, op je werk vaak van houding wisselen, groente en vette vis eten in plaats van sterk bewerkte producten: zo houd je het ontstekingsniveau op de achtergrond laag. Een supplement voor rug en houding met curcumine, boswellia en gember kan dat ondersteunen. Het herstelt geen schijf en vervangt oefenen noch je huisarts. Gebruik je bloedverdunners of heb je diabetes, overleg dan eerst.
Wanneer bel je meteen?
Bel direct je huisarts of de huisartsenpost bij een van de eerste twee tekens, en maak snel een afspraak bij de andere:
- minder kracht in een been, of een voet die klapt bij het lopen;
- moeite met plassen, ontlasting die je niet ophoudt, of een doof gevoel rond je anus of geslachtsdelen;
- koorts, onverklaard afvallen of kanker in je voorgeschiedenis;
- pijn die in geen enkele houding zakt, ook niet liggend;
- rugpijn die begon na een val of een klap.
Veelgestelde vragen over discopathie
Is discopathie te genezen?
Een versleten schijf wordt niet meer als nieuw, maar de pijn kan wel grotendeels verdwijnen. Veel mensen met discopathie op de scan hebben geen klachten. Oefentherapie, dagelijks bewegen en een gezond gewicht verlagen de pijn, en een ontstoken Modic 1 gaat vaak binnen een paar jaar over in het rustiger type 2.
Is artrose hetzelfde als discopathie?
Niet helemaal. Discopathie is slijtage van de schijf, de schokdemper tussen twee wervels. Artrose zit in de gewrichten, vooral de kleine facetgewrichten aan de achterkant van de wervels, en in het bot dat randjes vormt. Ze gaan vaak samen: zakt een schijf in, dan krijgen die gewrichtjes meer te dragen.
Is een operatie nodig bij discopathie L5-S1?
Zelden. Zonder uitval van kracht of gevoel begint de behandeling met bewegen, oefentherapie en zo nodig pijnstillers. Een spondylodese of discusprothese komt pas ter sprake na maanden goede behandeling zonder resultaat. Een klapvoet, krachtverlies of moeite met plassen vragen wel direct een arts.
Wat is cervicale discopathie?
Hetzelfde slijtageproces, maar in de schijven van de nek. Het geeft nekpijn en stijfheid. Raakt een uitpuilende schijf of een botrandje een zenuwwortel, dan kan de pijn uitstralen naar je arm, soms met tintelingen in de hand. Ook dan zegt de scan minder dan het onderzoek.
Bronnen
Brinjikji W., Luetmer P.H., Comstock B. et al. (2015). Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology, 36(4), 811-816. DOI: 10.3174/ajnr.A4173
Brinjikji W., Diehn F.E., Jarvik J.G. et al. (2015). MRI findings of disc degeneration are more prevalent in adults with low back pain than in asymptomatic controls: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Neuroradiology, 36(12), 2394-2399. DOI: 10.3174/ajnr.A4498
Teraguchi M., Yoshimura N., Hashizume H. et al. (2014). Prevalence and distribution of intervertebral disc degeneration over the entire spine in a population-based cohort: the Wakayama Spine Study. Osteoarthritis and Cartilage, 22(1), 104-110. DOI: 10.1016/j.joca.2013.10.019
Modic M.T., Steinberg P.M., Ross J.S., Masaryk T.J., Carter J.R. (1988). Degenerative disk disease: assessment of changes in vertebral body marrow with MR imaging. Radiology, 166(1), 193-199. DOI: 10.1148/radiology.166.1.3336678
Dudli S., Fields A.J., Samartzis D., Karppinen J., Lotz J.C. (2016). Pathobiology of Modic changes. European Spine Journal, 25(11), 3723-3734. DOI: 10.1007/s00586-016-4459-7
Bailly F., Maigne J.Y., Genevay S. et al. (2014). Inflammatory pain pattern and pain with lumbar extension associated with Modic 1 changes on MRI: a prospective case-control study of 120 patients. European Spine Journal, 23(3), 493-497. DOI: 10.1007/s00586-013-3036-6
Bråten L.C.H., Rolfsen M.P., Espeland A. et al. (2019). Efficacy of antibiotic treatment in patients with chronic low back pain and Modic changes (the AIM study): double blind, randomised, placebo controlled, multicentre trial. BMJ, 367, l5654. DOI: 10.1136/bmj.l5654
Hayden J.A., Ellis J., Ogilvie R., Malmivaara A., van Tulder M.W. (2021). Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9, CD009790. DOI: 10.1002/14651858.CD009790.pub2