Discopathie: wat je MRI-verslag echt zegt, en wat de pijn verlicht

Active ton protocole
Man in de veertig komt overeind uit een bureaustoel met een hand op zijn onderrug, de lumbale schijven L4-L5 en L5-S1 plat en doorschijnend met een oranje gloed

Discopathie is slijtage van een tussenwervelschijf, meestal onderin de rug op L4-L5 of L5-S1: de schijf droogt uit, krijgt scheurtjes en wordt lager. Na je vijftigste heeft ruim 9 op de 10 mensen het, vaak zonder pijn. Het doet vooral pijn als het bot onder de schijf ontstoken raakt, wat de radioloog Modic 1 noemt.

Staat er ‘discopathie L4-L5’ in je verslag, dan klinkt dat zwaar. Het beschrijft een alledaags beeld. De echte vraag is een andere: is je schijf alleen versleten, of is het weefsel eromheen ontstoken?

Wat is discopathie?

Het woord zegt het al: discus is de tussenwervelschijf, pathie betekent aandoening. Die schijf is de schokdemper tussen twee wervels. In het midden zit een kern van gel die rijk is aan water, eromheen een stevige ring. Twee dunne kraakbeenplaatjes, de eindplaten, verbinden de schijf met het bot.

Met de jaren verliest de kern water. De schijf wordt platter, de ring scheurt, en de belasting verschuift naar de eindplaten en naar de kleine gewrichtjes aan de achterkant van de wervels. Slijt het kraakbeen daar, dan heet dat facetartrose. Discopathie en artrose gaan dus vaak samen.

Anatomische plaat van de lendenwervelkolom van opzij, bovenaan een gezonde tussenwervelschijf en daaronder de platte, donkere schijven L4-L5 en L5-S1, het bot onder de onderste schijf oranje
Op een MRI in T2 kleurt het water van de kern een gezonde schijf wit. Droogt de schijf uit, dan wordt hij grijs en daarna zwart: de ‘black disc’ uit de verslagen.

HOE EEN SLIJTENDE SCHIJF VERANDERT

STAP 1

Uitdroging

De kern verliest water en kleurt donker op de MRI.

STAP 2

Scheurtjes

De ring scheurt, de schijf bolt uit.

STAP 3

Hoogteverlies

De schijf wordt lager.

STAP 4

Modic 1

Het bot onder de eindplaat ontsteekt.

14 MAANDEN TOT 3 JAAR

Modic 2

Het beenmerg wordt vettig, het beeld komt tot rust.

Niet iedereen doorloopt alle stappen: veel schijven blijven bij de uitdroging steken zonder ooit pijn te doen. De termijn van 14 maanden tot 3 jaar komt uit de follow-up die Modic in 1988 publiceerde.

Heel vaak slijtage, veel minder vaak pijn

In de Japanse Wakayama-studie kregen 975 inwoners een MRI van hun hele wervelkolom. Na hun vijftigste had meer dan 90 procent minstens één duidelijk versleten schijf. Bij mensen zonder enige rugpijn is het net zo gewoon, zoals we bij artrose in de rug met de cijfers lieten zien: van de tachtigers zonder rugpijn heeft 96 procent een versleten schijf.

Neutraal zijn die beelden toch niet. Bij mensen onder de 50 vond een meta-analyse van 14 studies een versleten schijf wat vaker bij wie pijn had (odds ratio 2,2). Modic 1 woog bijna twee keer zo zwaar, met een odds ratio van 4.

Hoe lees je je MRI-verslag?

De radioloog beschrijft elk niveau in woorden die vaak ernstiger klinken dan ze zijn. Dit betekenen de meest gebruikte termen:

Term in het verslagWat het betekentWat je ervan moet denken
Discusdegeneratie, dehydratie, ‘black disc’ op T2De kern heeft water verloren en kleurt donkerGewoon: al bij 37 % van de twintigers zonder pijn
Hoogteverlies van de discusDe schijf is lager gewordenVaak met de leeftijd, alleen zinvol naast je klachten
Pfirrmann graad 1 tot 5Schaal van de slijtage, van 1 (gezond) tot 5 (ingezakt)Graad 4 en 5 betekenen duidelijke degeneratie
Bulging disc, discusprotrusieDe schijf steekt iets buiten de wervels uitHeel gewoon zonder pijn; telt als hij een zenuwwortel raakt
Hernia, extrusie, HNPEen deel van de kern is door de ring naar buiten gekomenBelangrijk als je pijn uitstraalt in je been
Annulusscheur, high intensity zoneEen klein scheurtje in de ringAl bij 19 % van de twintigers zonder pijn
Modic type 1Oedeem van het bot onder de eindplaat, ontstekingsweefselHet teken dat het sterkst samenhangt met pijn
Modic type 2Het beenmerg onder de eindplaat wordt vettigStabieler stadium, minder verband met pijn
Modic type 3Het bot onder de eindplaat is verdichtLaat stadium van de botreactie
Osteofyten, spondyloseBotrandjes rond de versleten schijfReactie van het bot, gewoon na je vijftigste
Multisegmentaal, op meerdere niveausMeerdere schijven zijn betrokkenGewoon na je vijftigste

Een vol verslag zegt op zichzelf niets over je pijn. Het lichamelijk onderzoek beslist: waar het pijn doet, wat het erger maakt, je reflexen en je kracht. Daarom vraagt een huisarts bij rugpijn zonder alarmsignalen meestal geen MRI aan.

Modic 1: als het bot onder de schijf ontsteekt

In 1988 bekeek de radioloog Michael Modic de MRI’s van 474 patiënten opnieuw en beschreef hij veranderingen in het bot onder de eindplaten van versleten schijven. Type 1, bij 4 procent, liet gescheurde eindplaten en sterk doorbloed bindweefsel zien. Type 2, bij 16 procent, beenmerg dat door vet was vervangen. Bij 5 van de 6 gevolgde patiënten werd type 1 binnen 14 maanden tot 3 jaar een type 2.

Onderzoekers zien er de stappen van één proces in, met ontsteking, sterke botombouw en fibrose. De beschadigde schijf stuurt ontstekingssignalen naar het bot, en die prikkelen de zenuwuiteinden in de eindplaten.

Microscopische medische weergave van een gescheurde eindplaat van een wervel, roodoranje ontstekingsmoleculen die van de schijf naar het beenmerg gaan en een geprikkeld zenuwuiteinde
In roodoranje de ontstekingsmoleculen die de beschadigde schijf afgeeft, in wit een zenuwuiteinde in de eindplaat, in grijs het beenmerg dat met oedeem reageert.

Dat merk je ook. In een Frans onderzoek met 120 patiënten beschreven mensen met Modic 1 vaker een ontstekingsachtige pijn: wakker worden ’s nachts, pijn die bij het opstaan het ergst is, ochtendstijfheid. Ook achterover buigen deed vaker pijn. Dat beeld lijkt op ontstekingsrugpijn zoals bij Bechterew, en die wordt anders behandeld. Duurt je ochtendstijfheid lang en zakt ze door te bewegen, bespreek het dan met je huisarts.

Een tijd lang leek een sluimerende infectie van de schijf de oorzaak, te behandelen met antibiotica. Het Noorse AIM-onderzoek testte dat bij 180 patiënten, met drie maanden amoxicilline tegen een placebo. Het voordeel haalde de drempel van klinisch nut niet, en 56 procent van de mensen op antibiotica kreeg bijwerkingen, tegen 34 procent op placebo.

Discopathie L4-L5 en L5-S1: waarom juist daar?

De twee onderste lumbale schijven dragen het gewicht van je romp en vangen buigen en draaien op. In de Wakayama-studie was L4-L5 het vaakst versleten van de lage rug: bij 69 procent van de mannen en 76 procent van de vrouwen. L5-S1 vormt de overgang van een beweeglijke wervelkolom naar het vaste heiligbeen.

NiveauZenuwwortel die bij een hernia vaak geprikkeld raaktWaar de pijn naartoe kan trekkenWat de arts test
L4-L5L5Bil, buitenkant van dij en onderbeen, bovenkant van de voet tot de grote teenKracht om de grote teen op te trekken, lopen op je hakken
L5-S1S1Bil, achterkant van dij en kuit, hiel, voetzool en buitenrand van de voetDe achillespeesreflex, lopen op je tenen
Beide niveausWisselendVooral lage rugpijn en stijfheid, soms beide banenAlle reflexen en de kracht

Discopathie alleen geeft pijn laag in de rug. Ze straalt pas uit naar je been als een hernia of botrandje een zenuwwortel prikkelt. Dan lees je de pijnbaan als een landkaart.

Wat helpt bij discopathie?

De behandeling richt zich op je pijn en je beweeglijkheid, niet op de foto. Thuisarts, de site van de huisartsen, zegt het zonder omwegen: met bewegen maak je niets kapot. De Cochrane-review uit 2021, met 249 studies en een onderzoeker van de VU in Amsterdam als auteur, laat zien dat oefentherapie chronische lage rugpijn met ongeveer 15 punten op 100 verlaagt vergeleken met niets doen of een placebo. Dat verschil merk je.

DE STAPPEN VAN DE BEHANDELING, VAN EENVOUDIG NAAR ZELDZAAM

01

Actief blijven

Wandelen, je gewone bezigheden houden: in bed blijven houdt de pijn in stand.

02

Oefentherapie

Romp versterken met de fysiotherapeut, daarna zelf thuis.

03

Pijnstillers, kort

Paracetamol of een ontstekingsremmer een paar dagen tijdens een opvlamming, in overleg met je huisarts.

04

Injectie

Vooral als een geprikkelde zenuwwortel de pijn naar je been laat trekken.

05

Operatie

Spondylodese of discusprothese, na maanden goede behandeling zonder resultaat.

De stappen stapelen zich op: oefenen blijft de basis, ook als er een medicijn of injectie bij komt.

Een operatie is bij discopathie zelden de oplossing. Wat een spondylodese inhoudt en hoe het leven erna is, lees je in ons stuk over spondylose.

Vrouw van rond de zestig op handen en knieën op een mat, één arm naar voren gestrekt en het andere been naar achteren, de lage rug doorschijnend met de lumbale schijven en een zwakke oranje gloed
Arm en tegenovergesteld been gestrekt, rug plat: deze oefening traint de diepe spieren die de lendenwervels stabiliseren, zonder de lage rug hol te trekken of te buigen.

Wat je zelf in de hand hebt

Leeftijd en erfelijkheid niet. De rest wel, voor een deel. In de Wakayama-studie hing overgewicht samen met schijfslijtage in alle delen van de wervelkolom. Stoppen met roken telt ook: een schijf heeft bijna geen bloedvaten, krijgt zijn voeding vanuit het bot ernaast, en roken knijpt die doorbloeding af.

Elke dag wandelen, op je werk vaak van houding wisselen, groente en vette vis eten in plaats van sterk bewerkte producten: zo houd je het ontstekingsniveau op de achtergrond laag. Een supplement voor rug en houding met curcumine, boswellia en gember kan dat ondersteunen. Het herstelt geen schijf en vervangt oefenen noch je huisarts. Gebruik je bloedverdunners of heb je diabetes, overleg dan eerst.

Wanneer bel je meteen?

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost bij een van de eerste twee tekens, en maak snel een afspraak bij de andere:

  • minder kracht in een been, of een voet die klapt bij het lopen;
  • moeite met plassen, ontlasting die je niet ophoudt, of een doof gevoel rond je anus of geslachtsdelen;
  • koorts, onverklaard afvallen of kanker in je voorgeschiedenis;
  • pijn die in geen enkele houding zakt, ook niet liggend;
  • rugpijn die begon na een val of een klap.

Veelgestelde vragen over discopathie

Is discopathie te genezen?

Een versleten schijf wordt niet meer als nieuw, maar de pijn kan wel grotendeels verdwijnen. Veel mensen met discopathie op de scan hebben geen klachten. Oefentherapie, dagelijks bewegen en een gezond gewicht verlagen de pijn, en een ontstoken Modic 1 gaat vaak binnen een paar jaar over in het rustiger type 2.

Is artrose hetzelfde als discopathie?

Niet helemaal. Discopathie is slijtage van de schijf, de schokdemper tussen twee wervels. Artrose zit in de gewrichten, vooral de kleine facetgewrichten aan de achterkant van de wervels, en in het bot dat randjes vormt. Ze gaan vaak samen: zakt een schijf in, dan krijgen die gewrichtjes meer te dragen.

Is een operatie nodig bij discopathie L5-S1?

Zelden. Zonder uitval van kracht of gevoel begint de behandeling met bewegen, oefentherapie en zo nodig pijnstillers. Een spondylodese of discusprothese komt pas ter sprake na maanden goede behandeling zonder resultaat. Een klapvoet, krachtverlies of moeite met plassen vragen wel direct een arts.

Wat is cervicale discopathie?

Hetzelfde slijtageproces, maar in de schijven van de nek. Het geeft nekpijn en stijfheid. Raakt een uitpuilende schijf of een botrandje een zenuwwortel, dan kan de pijn uitstralen naar je arm, soms met tintelingen in de hand. Ook dan zegt de scan minder dan het onderzoek.


Bronnen

Brinjikji W., Luetmer P.H., Comstock B. et al. (2015). Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology, 36(4), 811-816. DOI: 10.3174/ajnr.A4173

Brinjikji W., Diehn F.E., Jarvik J.G. et al. (2015). MRI findings of disc degeneration are more prevalent in adults with low back pain than in asymptomatic controls: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Neuroradiology, 36(12), 2394-2399. DOI: 10.3174/ajnr.A4498

Teraguchi M., Yoshimura N., Hashizume H. et al. (2014). Prevalence and distribution of intervertebral disc degeneration over the entire spine in a population-based cohort: the Wakayama Spine Study. Osteoarthritis and Cartilage, 22(1), 104-110. DOI: 10.1016/j.joca.2013.10.019

Modic M.T., Steinberg P.M., Ross J.S., Masaryk T.J., Carter J.R. (1988). Degenerative disk disease: assessment of changes in vertebral body marrow with MR imaging. Radiology, 166(1), 193-199. DOI: 10.1148/radiology.166.1.3336678

Dudli S., Fields A.J., Samartzis D., Karppinen J., Lotz J.C. (2016). Pathobiology of Modic changes. European Spine Journal, 25(11), 3723-3734. DOI: 10.1007/s00586-016-4459-7

Bailly F., Maigne J.Y., Genevay S. et al. (2014). Inflammatory pain pattern and pain with lumbar extension associated with Modic 1 changes on MRI: a prospective case-control study of 120 patients. European Spine Journal, 23(3), 493-497. DOI: 10.1007/s00586-013-3036-6

Bråten L.C.H., Rolfsen M.P., Espeland A. et al. (2019). Efficacy of antibiotic treatment in patients with chronic low back pain and Modic changes (the AIM study): double blind, randomised, placebo controlled, multicentre trial. BMJ, 367, l5654. DOI: 10.1136/bmj.l5654

Hayden J.A., Ellis J., Ogilvie R., Malmivaara A., van Tulder M.W. (2021). Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9, CD009790. DOI: 10.1002/14651858.CD009790.pub2

0