Is astaxanthine gevaarlijk? Wat de veiligheidsstudies echt laten zien

Active ton protocole
Vrouw van rond de vijftig die twijfelend naar een rode capsule in haar hand kijkt, haar maag doorschijnend zichtbaar met een oranje gloed

Astaxanthine is voor gezonde volwassenen niet gevaarlijk bij de dosis die in Europa is toegestaan: maximaal 8 mg per dag. Een overzicht van 87 studies bij mensen vond geen enkel veiligheidsprobleem met de natuurlijke vorm. Opletten moet je wel bij kinderen, zwangerschap, sommige medicijnen en de herkomst van het product.

Misschien las je dat astaxanthine je ontlasting rood kleurt, je huid oranje maakt, je bloeddruk verlaagt, je hormonen in de war stuurt of uit aardolie wordt gemaakt. Een deel klopt. Een ander deel komt uit een proef met ratten of met een kruidenmengsel. Hieronder lees je wat er gemeten is, bij wie en bij welke dosis, op dezelfde manier als bij de nadelen van quercetine: het gedocumenteerde risico apart van het gerucht.

Waar komt astaxanthine vandaan, en hoeveel eet je er al van?

Astaxanthine is een rood pigment uit de familie van de carotenoïden, net als bètacaroteen. Anders dan bètacaroteen zet je lichaam het niet om in vitamine A. Een zoetwateralg, Haematococcus pluvialis, maakt het in grote hoeveelheden aan zodra ze onder stress staat: stikstoftekort, fel licht, warmte. Kreeftjes en krill eten die algen, zalmen eten de kreeftjes. Zo krijgen zalm en garnalen hun roze kleur.

De gehaltes lopen sterk uiteen, blijkt uit het overzicht van Ambati in Marine Drugs (2014). Wilde rode zalm uit de Grote Oceaan bevat 26 tot 38 mg astaxanthine per kilo vis, gekweekte Atlantische zalm 6 tot 8 mg. Een moot kweekzalm van 150 gram levert je dus ongeveer 1 mg.

Rode filet van wilde zalm naast een bleker stuk kweekzalm en een paar gekookte garnalen, tegen een zwarte achtergrond
Kweekzalm eet geen wilde kreeftjes en krijgt astaxanthine alleen via zijn voer, in kleinere hoeveelheden. Daarom is zijn vlees bleker dan dat van wilde rode zalm.

Een capsule bevat er meestal 4 tot 8 mg van, soms 12. Je gaat dus van ongeveer een milligram via je bord naar een geconcentreerde dosis, elke dag, wekenlang. Die sprong in schaal is de reden om naar de veiligheid te kijken.

ASTAXANTHINE: WAAR DE DOSES LIGGEN

BORDSTUDIES MET HOGE DOSIS
Moot kweekzalm: ongeveer 1 mg
Europees maximum in supplementen: 8 mg
35 studies met 12 mg of meer
Hoogste dosis die ergens is toegelaten: 24 mg
Ter oriëntatie geplaatst, de as is niet op schaal. Het maximum van 8 mg geldt vanaf 14 jaar: voor jongere kinderen ligt het lager.

Wat de veiligheidsstudies laten zien

Het meest volledige overzicht komt van Brendler en Williamson, in 2019 verschenen in Phytotherapy Research. De aanbevolen of toegelaten doses verschillen per land, van 2 tot 24 mg per dag. De auteurs bekeken 87 studies bij mensen. Geen enkele vond een veiligheidsprobleem met natuurlijke astaxanthine, en 35 daarvan gebruikten 12 mg per dag of meer.

De proef van Spiller en Dewell (2003) maakt het concreet. Vijfendertig gezonde volwassenen van 35 tot 69 jaar slikten acht weken lang 6 mg astaxanthine per dag, of een placebo. Bloeddruk, een uitgebreid bloedonderzoek, het bloedbeeld: geen verschil tussen de groepen, op drie waarden na. Het calcium in het bloed, het totale eiwit en een type witte bloedcel weken af, maar zo weinig dat de onderzoekers er geen klinische betekenis aan hechten.

Wat EFSA in 2020 concludeerde

In 2020 beoordeelde de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA astaxanthine in voedingssupplementen opnieuw. Ze rekent met een aanvaardbare dagelijkse inname van 0,2 mg per kilo lichaamsgewicht, 14 mg voor een volwassene van 70 kilo. Haar conclusie: 8 mg per dag uit een supplement, bovenop wat vis en schaaldieren leveren, is veilig voor volwassenen. Tieners van 14 tot 18 jaar komen dan precies op die grens. Kinderen van 10 tot 14 jaar gaan er 28% overheen, baby’s van 4 tot 6 maanden tot 524%.

Die grens is trouwens verschoven. In 2014 lag ze op 0,034 mg per kilo, ruim 2 mg voor een volwassene, op basis van een rattenstudie met synthetische astaxanthine. Brendler en Williamson vonden dat een zwakke basis: de synthetische molecule is chemisch niet gelijk aan de natuurlijke vorm, en uitkomsten met de ene horen het oordeel over de andere niet te bepalen. In 2019 kwam er een nieuwe beoordeling, met 0,2 mg per kilo.

Wat de Europese regels sinds 2023 voorschrijven

Op die nieuwe grens bouwde de Europese Commissie verder. Sinds Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1581 van 1 augustus 2023 mag oleoresine van Haematococcus pluvialis ook in supplementen voor kinderen, met een lager maximum per leeftijd. Dit zijn de getallen die Nederlandse informatiesites en de zoekresultaten noemen:

LeeftijdMaximum uit supplementen (EU, 2023)Wat dat voor jou betekent
Vanaf 14 jaar en volwassenen8 mg per dagVeilig voor volwassenen volgens EFSA; tieners tot 18 zitten op de grens
10 tot 14 jaar5,7 mg per dagEen capsule van 8 mg is te veel: EFSA rekende 28% boven de grens
3 tot 10 jaar2,3 mg per dagAlleen een product dat voor die leeftijd gedoseerd is
Jonger dan 3 jaarNiet toegestaanNooit een supplement

Dezelfde verordening schrijft op het etiket voor dat je het supplement niet gebruikt op een dag waarop je al een ander supplement met astaxanthine neemt. Combineer je bijvoorbeeld een huidsupplement met krillolie of een ‘antioxidantencomplex’, kijk dan of daar ook astaxanthine in zit.

Astaxanthine bijwerkingen: wat er echt gemeld wordt

Rode ontlasting: een kleurstof die eruit komt

Dit is de bijwerking waar het meest over gesproken wordt, en de onschuldigste. Astaxanthine is een sterke kleurstof. Wat je darm niet opneemt, gaat er gewoon doorheen en kleurt je ontlasting donkerrood. In de rattenstudie van Katsumata, met een astaxanthinerijk extract uit de bacterie Paracoccus carotinifaciens, gebeurde dat bij elke geteste dosis, van 250 tot 1.000 mg per kilo per dag, dertien weken lang. Verder vonden de onderzoekers niets: geen afwijking in het bloed, geen afwijking in de organen.

WAAROM JE ONTLASTING ROOD KAN KLEUREN

Een rood pigment dat oplost in vet, ingeslikt als capsule
›
Je darm neemt een deel op, het meest tijdens een maaltijd met wat vet
›
Wat niet wordt opgenomen, kleurt de ontlasting, zonder bloeding
Zwarte, teerachtige ontlasting of helderrood bloed komen niet van het pigment: daarmee ga je snel naar de huisarts.

Een andere tint huid

Carotenoïden slaan voor een deel op in de huid. Van bètacaroteen in hoge doses is een oranje tint bekend, en sommige webwinkels noemen bij astaxanthine een lichte rode of oranje verkleuring. In de 87 studies van Brendler kwam zo’n verkleuring bij supplementdoses niet als probleem naar voren. Wordt je huid geel, en vooral het wit van je ogen? Denk dan niet eerst aan het pigment. Geelzucht zie je het eerst aan je ogen, en dat hoort bij de huisarts.

Maag en darmen

Een onrustige maag, een opgeblazen gevoel, vaker naar het toilet: dat zijn de klachten die bijsluiters en webwinkels het vaakst noemen. Neem de capsule midden in een maaltijd met wat vet. Dat is vriendelijker voor je maag, en je lichaam neemt een pigment dat in vet oplost dan ook beter op.

Bloeddruk, hormonen en medicijnen: de echte voorzorgen

Hier zitten de voorzorgen die ertoe doen. Ze rusten op zwakker bewijs dan de veiligheidsstudies, maar dat maakt ze niet onbelangrijk.

Bloeddruk

Hussein liet in 2005 zien dat astaxanthine de bloeddruk verlaagde bij ratten met erfelijk hoge bloeddruk, maar niet bij ratten met een normale bloeddruk. Bij een stam die gevoelig is voor beroertes daalde de bloeddruk na vijf weken met 50 mg per kilo. Bij gezonde mensen vond Spiller met 6 mg per dag geen verandering. Gebruik je een bloeddrukverlager, dan blijft het optellen van beide effecten theoretisch. Meet je bloeddruk de eerste weken toch even thuis.

Man van een jaar of vijfenvijftig die met een band om zijn linkerbovenarm zijn bloeddruk meet, de slagader onder de band doorschijnend zichtbaar
Eén losse meting zegt weinig. Meet een paar dagen achter elkaar, ’s ochtends en ’s avonds, en bespreek de gemiddelden met je huisarts of de praktijkondersteuner.

Hormonen, prostaat en menstruatie

In het laboratorium remt astaxanthine 5-alfa-reductase, het enzym dat testosteron omzet in dihydrotestosteron (DHT), het doelwit van finasteride. De proef bij mensen die het vaakst wordt aangehaald, die van Angwafor (2008), volgde 42 mannen van 37 tot 70 jaar gedurende 14 dagen: testosteron steeg, DHT daalde. Maar het product combineerde astaxanthine met zaagpalm, er was geen placebogroep, en een van de twee auteurs werkte voor een fabrikant van supplementingrediënten. Over de menstruatiecyclus, die sommige sites noemen, vonden wij geen enkele studie bij vrouwen. Word je behandeld voor je prostaat of krijg je een hormoonbehandeling, overleg dan eerst met je arts.

Medicijnen die je lever afbreekt

Kistler toonde in 2001 aan dat astaxanthine in gekweekte menselijke levercellen twee enzymen activeerde die veel medicijnen afbreken, CYP3A4 en CYP2B6. Hetzelfde team vond de afbraakproducten terug in het bloed van twee vrijwilligers, 24 uur na een eenmalige dosis van 100 mg. Of dat bij supplementdoses de hoeveelheid van een medicijn in je bloed verandert, heeft niemand gemeten. Per behandeling ziet het er zo uit:

BehandelingWat beschreven isHoe sterk het bewijs isWat je doet
BloeddrukverlagersLagere bloeddruk bij ratten met hoge bloeddrukDieren; geen effect met 6 mg bij gezonde volwassenenDe eerste weken je bloeddruk meten
Finasteride, dutasteride, hormoonbehandelingenWerking op 5-alfa-reductase, gemeten met een mengsel met zaagpalmKorte proef zonder placeboOverleggen met je uroloog of internist
Medicijnen die via CYP3A4 worden afgebroken (onder meer ciclosporine, tacrolimus, sommige middelen tegen kanker)CYP3A4 en CYP2B6 actiever in menselijke levercellenLaboratorium; klinisch belang niet gemetenNiet beginnen zonder overleg met je arts of apotheker
Bloedverdunners (acenocoumarol, fenprocoumon, DOAC’s)Wisselwerking die overal genoemd wordt, zonder gepubliceerde klinische proef voor zover wij wetenVoorzorgMelden bij je apotheker, en bij de trombosedienst als die je begeleidt
LevothyroxineGeen gegevens gepubliceerdOnbekendOp een ander moment van de dag innemen, je arts inlichten

Je apotheek houdt een medicatieoverzicht bij en controleert dat op wisselwerkingen, maar alleen voor wat ze kent. Een supplement van de drogist of van internet staat er niet tussen, tenzij je het zelf doorgeeft.

Zwanger, kinderen en tieners: wie het beter laat

Wij vonden geen enkele veiligheidsstudie met astaxanthine als supplement bij zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven. Ook het IVG, het Nederlandse informatiecentrum over voedingssupplementen, meldt dat de gegevens ontbreken. Zonder gegevens luidt het advies: niet gebruiken. Dat is een voorzorg, geen gevolg van een waargenomen effect. Een gebakken moot zalm blijft gewoon op het menu.

Voor kinderen en tieners geeft de tabel hierboven het antwoord. Een capsule van 8 mg voor volwassenen hoort niet bij een kind van 12, ook niet als het veel sport. Tussen 3 en 10 jaar komt alleen een product in aanmerking dat daarvoor gedoseerd is, met hooguit 2,3 mg per dag.

Natuurlijk of synthetisch: is synthetische astaxanthine gevaarlijker?

Astaxanthine in de handel heeft drie herkomsten: de microalg Haematococcus pluvialis, bepaalde gisten en bacteriën, en chemische synthese uit petrochemische bouwstenen. Dat laatste is het ‘uit aardolie’ dat je leest. De alg maakt één vorm van de molecule, de 3S,3’S-vorm, meestal gebonden aan vetzuren. De synthetische versie is een mengsel van drie vormen en gaat vooral naar visvoer.

Ronde cellen van de microalg Haematococcus pluvialis onder de microscoop, sommige groen, andere felrood
Zolang het de alg goed gaat, is ze groen. Bij stikstoftekort of fel licht kapselt ze zich in en kleurt ze rood, terwijl ze astaxanthine opstapelt.

Is synthetisch dan gevaarlijker? Dat is niet aangetoond. Het eerlijke antwoord is dat het bij mensen nauwelijks onderzocht is: vrijwel alle studies bij mensen gebruiken de natuurlijke vorm, en Brendler en Williamson wijzen erop hoe weinig veiligheidsstudies er met de synthetische vorm bestaan. De Europese toelating met de leeftijdsgrenzen hierboven geldt voor oleoresine uit Haematococcus pluvialis. Voor een supplement volstaan drie controles:

  • de herkomst Haematococcus pluvialis staat voluit op het etiket;
  • de dosis staat in mg astaxanthine, niet in mg oleoresine: voor hooguit 8 mg astaxanthine gaat het om 40 tot 80 mg oleoresine;
  • de dagdosis is hooguit 8 mg, en lager als het product voor een kind bedoeld is.

‘De sterkste antioxidant ter wereld’?

Die zin staat op bijna elke productpagina. De vergelijkingen met vitamine C of vitamine E komen uit chemische tests in een reageerbuis, waarin je meet hoe goed een molecule één type vrije radicalen onschadelijk maakt. Ze zeggen niets over wat er in je cellen gebeurt, of over hoeveel er daar aankomt. Waarom de vraag naar de sterkste antioxidant eigenlijk verkeerd gesteld is, lees je in ons stuk over antioxidanten in voeding.

Medische weergave van goudkleurige astaxanthinemoleculen die door een celwand steken, tegenover roodoranje vrije radicalen
Goud: astaxanthine. Roodoranje: vrije radicalen. Grijs: de celwand. De lange molecule lost op in vet en steekt dwars door die wand heen.

Een geconcentreerde antioxidant is ook niet altijd winst. Bij oudere mannen remde een andere antioxidant, resveratrol, de winst van training op hart en bloedvaten; je leest het in ons stuk over wat resveratrol echt doet. Om oxidatieve stress in je dagelijks leven te verlagen, gaan voeding, slaap en beweging voor de capsule.

Wat astaxanthine wel doet, en bij welke dosis

Eerlijk wegen betekent ook kijken naar wat het oplevert. Park gaf jonge vrouwen acht weken lang 0, 2 of 8 mg astaxanthine per dag, 14 per groep (Nutrition & Metabolism, 2010). Met 2 mg daalde het CRP, een ontstekingswaarde in het bloed, en nam een merker voor DNA-schade af. Met 8 mg stegen juist het interleukine 6 en het interferon-gamma, twee signaalstoffen van het afweersysteem die ook bij ontsteking horen. Meer is dus niet vanzelf beter.

De andere toepassingen, je huid, je ogen, herstel na het sporten, rusten op korte en kleine proeven. Voor je ogen is astaxanthine niet eens de best onderzochte carotenoïde: luteïne, die zich ophoopt in je netvlies, is getest in grote klinische proeven.

Wil je vooral een lichaam ondersteunen dat snel ontstoken raakt, dan is astaxanthine maar één optie, en het zit niet in INFLA HARMONY. Dat ontstekingsremmende supplement met getitreerde extracten combineert Longvida-curcumine, boswellia, quercetine, gember en alfaliponzuur, met de voorzorgen zwart op wit: afgeraden bij zwangerschap en borstvoeding, bij galwegproblemen, bij diabetes en naast bloedverdunners, middelen tegen kanker of afweerremmers. Die openheid mag je van elk supplement verwachten, ook van astaxanthine.

Wanneer je stopt en contact opneemt

De meeste ongemakken zijn onschuldig. Stop en bel je huisarts bij zwarte ontlasting of bloed in je ontlasting, een gele huid of gele ogen, huiduitslag, of duizeligheid terwijl je een bloeddrukverlager gebruikt. Een bijwerking van een voedingssupplement kun je daarna melden bij Bijwerkingencentrum Lareb, dat de NVWA op de hoogte brengt.

Veelgestelde vragen

Is astaxanthine gezond?

Voor gezonde volwassenen is astaxanthine bij hooguit 8 mg per dag veilig, en er zijn aanwijzingen voor een effect op ontstekingswaarden: in één proef daalde het CRP met 2 mg per dag. Grote, lange proeven die een gezondheidswinst aantonen, ontbreken nog. Via zalm en garnalen krijg je er ook zonder supplement wat van binnen.

Kun je te veel astaxanthine binnenkrijgen?

Met supplementen wel. EFSA rekent met een grens van 0,2 mg per kilo lichaamsgewicht per dag. Een volwassene blijft met 8 mg plus vis onder die grens, een kind van 10 tot 14 jaar gaat er met dezelfde capsule 28% overheen. Neem ook nooit twee supplementen met astaxanthine op dezelfde dag.

Wie mag geen astaxanthine gebruiken?

Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, bij gebrek aan gegevens, en kinderen jonger dan 3 jaar. Tot 14 jaar alleen een product dat voor de leeftijd gedoseerd is. Gebruik je een bloeddrukverlager, een hormoonbehandeling, een bloedverdunner of medicijnen die via de lever worden afgebroken, overleg dan eerst met je arts of apotheker.

Verlaagt astaxanthine je bloeddruk?

Bij mensen is dat niet aangetoond. De daling werd gezien bij ratten met erfelijk hoge bloeddruk, niet bij ratten met een normale bloeddruk. Bij gezonde volwassenen veranderde 6 mg per dag gedurende acht weken de bloeddruk niet. Vervang een bloeddrukverlager dus nooit door een supplement, en stop er niet op eigen houtje mee.


Bronnen

Brendler T., Williamson E.M. (2019). Astaxanthin: How much is too much? A safety review. Phytotherapy Research, 33(12), 3090-3111. DOI: 10.1002/ptr.6514

Spiller G.A., Dewell A. (2003). Safety of an astaxanthin-rich Haematococcus pluvialis algal extract: a randomized clinical trial. Journal of Medicinal Food, 6(1), 51-56. DOI: 10.1089/109662003765184741

Katsumata T., Ishibashi T., Kyle D. (2014). A sub-chronic toxicity evaluation of a natural astaxanthin-rich carotenoid extract of Paracoccus carotinifaciens in rats. Toxicology Reports, 1, 582-588. DOI: 10.1016/j.toxrep.2014.08.008

Ambati R.R., Phang S.M., Ravi S., Aswathanarayana R.G. (2014). Astaxanthin: sources, extraction, stability, biological activities and its commercial applications, a review. Marine Drugs, 12(1), 128-152. DOI: 10.3390/md12010128

Hussein G., Nakamura M., Zhao Q. et al. (2005). Antihypertensive and neuroprotective effects of astaxanthin in experimental animals. Biological and Pharmaceutical Bulletin, 28(1), 47-52. DOI: 10.1248/bpb.28.47

Angwafor F., Anderson M.L. (2008). An open label, dose response study to determine the effect of a dietary supplement on dihydrotestosterone, testosterone and estradiol levels in healthy males. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 5, 12. DOI: 10.1186/1550-2783-5-12

Kistler A., Liechti H., Pichard L. et al. (2001). Metabolism and CYP-inducer properties of astaxanthin in man and primary human hepatocytes. Archives of Toxicology, 75(11-12), 665-675. DOI: 10.1007/s00204-001-0287-5

Park J.S., Chyun J.H., Kim Y.K. et al. (2010). Astaxanthin decreased oxidative stress and inflammation and enhanced immune response in humans. Nutrition & Metabolism, 7, 18. DOI: 10.1186/1743-7075-7-18

0