Een versleten heup, of heupartrose, betekent dat het kraakbeen tussen de kop van je dijbeen en de kom in je bekken dunner wordt. Je voelt het als pijn en stijfheid in je lies, bil of bovenbeen, vooral bij de eerste stappen na het zitten. De klachten wisselen sterk, en bewegen, afvallen en pijnstilling houden je vaak jaren mobiel.
Versleten klinkt als iets wat alleen maar erger wordt. Toch zegt een foto weinig over je pijn, en wat op slechte dagen pijn doet, is vaak ontsteking. Die komt weer tot rust.
Wat is een versleten heup?
Je heup is een kogelgewricht: de kop van je dijbeen draait in een kom in je bekken. Beide zijn bekleed met een glad laagje kraakbeen van een paar millimeter, gesmeerd door vocht dat het gewrichtsvlies aanmaakt.
Bij artrose raakt dat kraakbeen beschadigd en wordt het dunner. Het bot eronder wordt dichter en vormt aan de rand uitsteeksels, osteofyten. Lang heette dat slijtage, als bij een machine. Scans laten iets anders zien: het hele gewricht doet mee en ontsteekt, kraakbeen, bot en gewrichtsvlies samen.
Volgens Thuisarts heb je meer kans op heupartrose vanaf 45 jaar, met overgewicht of als je al artrose in andere gewrichten hebt. Ook een heupdysplasie die in je jeugd niet behandeld is, een oude breuk of jarenlang voorovergebogen werk, zoals bij schoonmakers en stratenmakers, verhoogt de kans.
Symptomen van een versleten heup
Het typische teken is pijn in je lies aan de aangedane kant. Ze trekt vaak naar de voorkant van je bovenbeen, soms tot in je knie, zodat sommige mensen eerst voor hun knie bij de huisarts komen. Ze kan ook in je bil zitten.
Het meest herkenbaar is de startpijn. Na het opstaan of na lang zitten zijn pijn en stijfheid het ergst; volgens Thuisarts zakken ze na ongeveer 20 minuten bewegen. Na een lange wandeling komt de pijn aan het eind van de dag terug, soms dagenlang.
Ondertussen wordt de heup stijver. Eerst gaat het naar binnen draaien achteruit, dan het buigen, en daarmee gebaren die je vroeger zonder nadenken maakte:
- je sokken aantrekken of je veters strikken aan de pijnlijke kant;
- uit een lage stoel opstaan;
- in of uit de auto stappen;
- op je hurken zitten of de trap op lopen.
Later ga je mank lopen. Bij elke stap leun je met je romp naar de zieke kant om het gewricht te ontlasten, en de bilspieren worden zwakker; het lijkt dan alsof je waggelt.
Wat een röntgenfoto wel en niet zegt
Thuisarts zegt het zonder omwegen: een röntgenfoto is niet nodig om heupartrose vast te stellen, omdat een foto niet laat zien hoe erg je klachten zijn. De huisarts beweegt je heup gewoon alle kanten op. Wordt er toch een foto gemaakt, dan gebruikt de radioloog vaak de schaal van Kellgren en Lawrence uit 1957: vijf graden, van 0 tot 4, op basis van osteofyten, de versmalling van de gewrichtsspleet en de vervorming van het bot.
| Graad | Wat de foto toont | Wat je meestal voelt |
|---|---|---|
| 0, normaal | Geen tekens van artrose | Geen pijn door artrose |
| 1, twijfelachtig | Twijfelachtige versmalling, mogelijk een osteofyt | Niets, of wat last na een lange inspanning |
| 2, licht | Duidelijke osteofyt, mogelijk versmalling | Pijn in de lies bij inspanning, korte stijfheid bij het opstaan |
| 3, matig | Meerdere osteofyten, duidelijke versmalling, verdicht bot | Pijn bij lopen, sokken aantrekken lastig, vaker opvlammingen |
| 4, ernstig | Grote osteofyten, sterk versmalde spleet, vervormd bot | Pijn in rust en ’s nachts, mank lopen, korte loopafstand |
De derde kolom is een tendens, geen regel. De graad zegt niet hoeveel pijn je hebt, en dat is de nuttigste les uit recent onderzoek.
van de heupen met artrose op de foto deed vaak pijn in het Framingham-onderzoek. Omgekeerd toonde maar 15,6% van de heupen die vaak pijn deden artrose op de foto.
Kim e.a., BMJ, 2015: 946 deelnemers uit de Amerikaanse stad Framingham.
Een foto vol slijtage dwingt dus tot niets als je zonder veel pijn loopt. En een bijna normale foto sluit beginnende artrose niet uit: ontsteking van het gewrichtsvlies zie je op een MRI lang voordat de foto iets toont.
Een opvlamming van heupartrose herkennen
Heupartrose verloopt niet in een rechte lijn. Rustige periodes wisselen af met opvlammingen; volgens Thuisarts kun je maandenlang weinig klachten hebben en dan weer een tijd meer. Tijdens een opvlamming verandert de pijn van karakter:
- ze maakt je ’s nachts wakker, of je vindt geen houding meer;
- de stijfheid ’s ochtends duurt veel langer dan gewoonlijk;
- lopen doet vanaf de eerste stap pijn, niet pas na een tijdje.
Achter die tekens zit het gewrichtsvlies. Geprikkeld door stukjes kraakbeen wordt het dikker en maakt het te veel vocht aan. Die vochtophoping zie je niet op een foto, wel op een echo of MRI.
In Tasmanië mat een team die ophoping met een MRI bij 196 oudere volwassenen: bij 68 procent was er een matige tot forse vochtophoping met ontsteking. Zat ze op meerdere plekken in de heup, dan kwam pijn 1,4 keer zo vaak voor.
Wat een opvlamming gaande houdt
Een opvlamming zakt, maar kan weken slepen als de heup overbelast blijft. Blijf bewegen zonder te forceren: kortere wandelingen, minder lang staan. Ook buiten het gewricht telt ontsteking mee: buikvet, weinig bewegen en slecht slapen houden een laaggradige ontsteking in stand, het terrein waarop opvlammingen zich afspelen.
Heup, pees of slijmbeurs?
Niet elke heuppijn komt uit het gewricht. Waar het precies pijn doet, is de eerste aanwijzing, en die vind je met je vinger.
| Wat het is | Waar het pijn doet | Wat het opwekt | Wat de richting geeft |
|---|---|---|---|
| Versleten heup | Lies, voorkant bovenbeen, soms de knie | Lopen, traplopen, uit de auto stappen | Naar binnen draaien van de heup is beperkt en pijnlijk |
| Peesontsteking van de bilspieren | Buitenkant van de heup | Op die kant liggen, op één been staan | 30 seconden op dat been staan wekt de pijn aan de zijkant op |
| Slijmbeursontsteking | Eén punt op het bot aan de zijkant van je bovenbeen | Een val of directe druk op de heup | Drukken op het botuitsteeksel doet erg pijn |
Beide kunnen tegelijk bestaan: het manken van een versleten heup belast juist de bilpezen. Doet het pijn aan de buitenkant en word je wakker als je op die kant ligt, lees dan ons stuk over peesontsteking in de heup, en dat over slijmbeursontsteking in de heup, die vaker de pees blijkt te zijn.
Behandeling zonder operatie: wat werkt echt?
Geen behandeling laat kraakbeen teruggroeien. Het doel: minder pijn, een beweeglijke heup, en een nieuwe heup zo lang uitstellen als zinvol is. Zo scoren de opties in de onderzoeken.
| Optie | Wat de onderzoeken laten zien | Wat je ermee doet |
|---|---|---|
| Begeleid oefenen | Pijn 7 punten op 100 lager dan zonder behandeling (Cochrane 2026, 18 studies) | Bescheiden maar echt, de basis van elke aanpak |
| Afvallen | Overgewicht verhoogt het risico; weinig studies alleen bij de heup | Zinvol bij overgewicht, samen met bewegen |
| Glucosamine, chondroïtine | Effect onder de merkbare grens, geen effect op de gewrichtsspleet (10 studies, 3.803 patiënten) | Geen aangetoond voordeel; Thuisarts raadt ze af |
| Kurkuma, boswellia | Groot effect op korte termijn, maar bewijs van zeer lage kwaliteit, vooral bij de knie | Hooguit een aanvulling, zonder belofte op lange termijn |
| Injectie onder echogeleiding | Pijn 1,4 punt op 10 lager over zes maanden, meer bij ontsteking | Voor een opvlamming die niet zakt |
| Nieuwe heup | Als pijn en beperkingen blijven ondanks de rest | Beslissing op je klachten, niet op de graad |
Bewegen: is wandelen goed bij een versleten heup?
Ja. Thuisarts raadt aan elke dag een half uur te bewegen, bijvoorbeeld wandelen of fietsen, en zegt erbij dat bewegen met pijn bij heupartrose niet gevaarlijk is: je maakt er niets mee kapot. Fietsen, nordic walking, zwemmen en aquagym gaan meestal beter dan volleybal, squash of hardlopen.
De laatste Cochrane-review, bijgewerkt in juli 2026, bundelt 18 studies met 1.368 deelnemers. Vergeleken met geen behandeling verlaagt oefenen de pijn met 7 punten op 100 en verbetert het functioneren met 9 punten, winst die de auteurs nauwelijks merkbaar noemen. Maar die studies meten pijn over een paar maanden, niet je zelfstandigheid over tien jaar. Een heup die je niet meer beweegt, wordt stijf, en de spieren die hem steunen slinken.
Concreet: twee keer een kwartier wandelen laat je ’s avonds vaak minder mank lopen dan één keer drie kwartier. Train je bil- en dijspieren twee of drie keer per week. En gebruik de regel van de dag erna: is de pijn binnen 24 uur terug op het gewone niveau, dan was de belasting goed.
Lukt het niet alleen, dan kan een fysiotherapeut of oefentherapeut helpen. Join2move, een online programma van het Nederlandse onderzoeksinstituut Nivel, bouwt in 9 weken je favoriete activiteit stap voor stap op. In een proef met 199 mensen met knie- of heupartrose functioneerden de deelnemers na 3 maanden beter dan de wachtlijstgroep, en een jaar later bewogen ze meer, ook gemeten met een bewegingsmeter.
Afvallen
Buikvet belast de heup niet alleen: het maakt zelf ontstekingsstoffen aan. Studies alleen bij de heup zijn schaars; de beste aanpak combineert afvallen en bewegen, met hulp van de praktijkondersteuner, een diëtist of een leefstijlprogramma.
Pijnstillers
Begin met paracetamol, zo kort mogelijk en nooit langer dan een maand achter elkaar, schrijft Thuisarts. Helpt dat niet genoeg, dan kan er een NSAID als ibuprofen of naproxen bij, hooguit 2 of 3 weken; boven de 60 of met andere medicijnen overleg je eerst.
Supplementen: wat standhoudt en wat niet
De twee meest verkochte middelen tegen artrose stellen teleur. Een meta-analyse van 10 grote studies bij 3.803 mensen met heup- of knieartrose vond met glucosamine een winst van 0,4 centimeter op een pijnschaal van 10 centimeter, onder de grens die je merkt. Chondroïtine deed het niet beter, en geen van beide remde de versmalling.
Extracten die op ontsteking mikken, doen het iets beter, met een flink voorbehoud. Een overzicht van 69 studies vond grote effecten op korte termijn voor kurkuma, curcumine en boswellia serrata, maar op bewijs van zeer lage kwaliteit, zonder aangetoond effect na een paar maanden, en vooral bij mensen met knieartrose. Thuisarts vindt het onderzoek naar kurkuma en boswellia daarom niet goed genoeg.
Kies je er toch voor, neem dan gedoseerde en onderzochte stoffen in plaats van beloftes over herstel van kraakbeen. Dat is de keuze achter ons artrosesupplement voor gewrichten na je vijftigste: curcumine (Longvida), boswellia met gestandaardiseerde boswelliazuren, gember, quercetine en alfa-liponzuur. Het komt naast bewegen en de zorg van je huisarts, niet in de plaats ervan, en wordt afgeraden bij bloedverdunners, diabetes, zwangerschap of borstvoeding.
Een injectie bij een opvlamming die niet zakt
Het Engelse HIT-onderzoek volgde 199 volwassenen van gemiddeld 63 jaar. Een injectie met corticosteroïd en verdoving in de heup, onder echogeleiding, verlaagde de pijn met 1,4 punt op 10 over zes maanden, vergeleken met alleen advies. Tegenover een injectie met alleen verdoving was het verschil niet meer significant. Bij mensen bij wie de echo ontsteking of vocht in het gewricht liet zien, deed het corticosteroïd het duidelijk beter: de injectie werkt vooral waar ontsteking te blussen valt.
Wanneer een nieuwe heup, en wanneer snel naar de dokter?
Bel op een werkdag je huisarts als je heup steeds stijver wordt en meer pijn doet, als je al 2 tot 3 weken elke dag een NSAID of tramadol nodig hebt, als lopen steeds moeilijker gaat, als je ’s nachts veel pijn hebt, of als je over een kunstheup wilt praten. Een operatie kan als je fit genoeg bent en de andere behandelingen niet helpen. Het criterium is je dagelijkse last, niet de graad op de foto: een graad 4 waarmee je goed loopt, hoeft niet geopereerd te worden, een pijnlijke graad 3 soms wel.
Sommige situaties vragen een snelle beoordeling:
- plotselinge pijn na een val, waarbij je niet meer op het been kunt staan, zeker na je 65e;
- een pijnlijke heup met koorts of koude rillingen;
- pijn die in een paar weken snel erger wordt, terwijl lopen duidelijk achteruitgaat;
- pijn in de lies bij een jonge volwassene die al lang corticosteroïden slikt of regelmatig alcohol drinkt.
Dan kan het gaan om een breuk, een infectie, afsterven van de dijbeenkop of een zeldzame vorm van artrose die de heup in enkele maanden verwoest.
Veelgestelde vragen
Is het goed om te wandelen bij een versleten heup?
Ja. Wandelen is niet te zwaar voor je heup en houdt de spieren sterk die hem steunen. Thuisarts raadt elke dag een half uur bewegen aan en zegt dat je met pijn niets kapotmaakt. Verdeel lange wandelingen in kortere stukken; is de pijn de dag erna terug op het gewone niveau, dan was het goed.
Is er een behandeling voor heupartrose zonder operatie?
Ja, en die komt altijd eerst: dagelijks bewegen, oefen- of fysiotherapie, afvallen bij overgewicht en pijnstillers tijdens een opvlamming, eventueel een injectie. Een nieuwe heup komt pas in beeld als dat niet genoeg helpt.
Hoe merk je dat je een nieuwe heup nodig hebt?
Aan je dagelijks leven, niet aan de foto. Je hebt ’s nachts veel pijn, je loopafstand wordt steeds korter, je hebt elke dag sterke pijnstillers nodig en oefenen helpt niet meer genoeg. Dan is het tijd om met je huisarts over een verwijzing naar de orthopeed te praten.
Kan een versleten heup herstellen?
Het kraakbeen groeit niet terug, maar de pijn wisselt sterk. Veel heupen met artrose op de foto doen nauwelijks pijn, en opvlammingen zakken weer. Met bewegen en een gezond gewicht blijven de meeste mensen jaren actief.
Bronnen
Kellgren J.H., Lawrence J.S. (1957). Radiological assessment of osteo-arthrosis. Annals of the Rheumatic Diseases, 16(4), 494-502. DOI: 10.1136/ard.16.4.494
Kim C., Nevitt M.C., Niu J. e.a. (2015). Association of hip pain with radiographic evidence of hip osteoarthritis: diagnostic test study. BMJ, 351, h5983. DOI: 10.1136/bmj.h5983
Ahedi H., Aitken D., Blizzard L. e.a. (2020). Quantification of hip effusion-synovitis and its cross-sectional and longitudinal associations with hip pain, MRI findings and early radiographic hip OA. BMC Musculoskeletal Disorders, 21(1), 533. DOI: 10.1186/s12891-020-03532-7
Paskins Z., Bromley K., Lewis M. e.a. (2022). Clinical effectiveness of one ultrasound guided intra-articular corticosteroid and local anaesthetic injection in addition to advice and education for hip osteoarthritis (HIT trial): single blind, parallel group, three arm, randomised controlled trial. BMJ, 377, e068446. DOI: 10.1136/bmj-2021-068446
Hall M., Lawford B.J., Hinman R.S. e.a. (2026). Exercise for osteoarthritis of the hip. Cochrane Database of Systematic Reviews, 7, CD007912. DOI: 10.1002/14651858.CD007912.pub3
Bossen D., Veenhof C., Van Beek K.E. e.a. (2013). Effectiveness of a web-based physical activity intervention in patients with knee and/or hip osteoarthritis: randomized controlled trial. Journal of Medical Internet Research, 15(11), e257. DOI: 10.2196/jmir.2662
Wandel S., Jüni P., Tendal B. e.a. (2010). Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ, 341, c4675. DOI: 10.1136/bmj.c4675
Liu X., Machado G.C., Eyles J.P. e.a. (2018). Dietary supplements for treating osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 52(3), 167-175. DOI: 10.1136/bjsports-2016-097333