Zapalenie kaletki przedrzepkowej: jak rozpoznać postać zwykłą, zapalną i zakażoną

Active ton protocole
Mężczyzna siedzący na warsztatowym taborecie trzyma dłoń nad prawym kolanem, opuchnięta kaletka przed rzepką widoczna w prześwietleniu z pomarańczową poświatą

Zapalenie kaletki przedrzepkowej to stan zapalny małego woreczka, który leży między skórą a rzepką. Wypełnia się płynem po długim klęczeniu albo po uderzeniu i tworzy miękką poduszkę z przodu kolana. Mniej więcej co trzeci przypadek jest zakażony: zaczerwienienie, ciepło i gorączka wymagają wtedy szybkiej wizyty u lekarza.

Mówi się na nie „kolano pokojówki”, bo dawniej dotykało kobiet, które szorowały podłogi na kolanach. Dziś częściej dotyczy glazurników, posadzkarzy, ogrodników i każdego, kto sprząta albo pieli grządki na klęczkach. Zwykła postać uspokaja się najczęściej bez zabiegów. Cała sztuka polega na tym, by nie przeoczyć zakażenia i nie dopuścić do nawrotu przy pierwszej pracy na kolanach.

Czym jest kaletka przedrzepkowa?

W kolanie jest kilka kaletek maziowych, płaskich woreczków, dzięki którym skóra i ścięgna ślizgają się po kości bez tarcia. Kaletka przedrzepkowa leży tuż pod skórą, przed rzepką. Normalnie zawiera tylko cienką warstwę płynu i nie wyczujesz jej palcami.

Podrażniona wytwarza płyn w nadmiarze, a woreczek puchnie, wyraźnie ograniczony do przodu rzepki. To co innego niż płyn w samym stawie, kiedy zaokrągla się całe kolano i trudno je zgiąć.

Plansza anatomiczna prawego kolana z boku: kaletka przedrzepkowa wypełniona płynem, zaznaczona na pomarańczowo między skórą a rzepką
Kaletka przedrzepkowa leży poza stawem, tuż pod skórą. Gdy się wypełnia, woreczek zostaje przed rzepką, a kolano nadal zgina się prawie normalnie.

Według przeglądu literatury zapalenia kaletki kolana i łokcia łącznie dotykają co najmniej 10 osób na 100 000 rocznie, w 80% mężczyzn, najczęściej między 40. a 60. rokiem życia. Obie kaletki chorują podobnie, a zapalenie kaletki łokciowej leczy się według tej samej logiki.

Zapalenie kaletki kolana: która kaletka boli?

Pod hasłem „zapalenie kaletki kolana” kryje się kilka różnych miejsc. To, gdzie boli i gdzie puchnie, wskazuje, o którą kaletkę chodzi.

KaletkaGdzie puchnie lub boliTypowa sytuacja
PrzedrzepkowaPrzed rzepką, tuż pod skórąKlęczenie, uderzenie w kolano
Podrzepkowa powierzchownaPoniżej rzepki, przed więzadłem rzepkiKlęczenie z wyprostowanym tułowiem
Gęsiej stopkiWewnętrzna strona goleni, kilka centymetrów pod szparą stawuBieganie, nadwaga, artroza kolana
Torbiel BakeraDół podkolanowy, z tyłu kolanaPłyn ze stawu przy artrozie albo uszkodzeniu łąkotki

Ból pod dolnym biegunem rzepki bez widocznego woreczka pochodzi częściej ze ścięgna, co opisujemy w artykule o kolanie skoczka. Ból po wewnętrznej stronie, poniżej stawu, to częściej zapalenie gęsiej stopki.

Dlaczego kaletka się wypełnia?

Każde klęknięcie zgniata kaletkę między skórą a kością. Komórki wyściełające jej ścianę reagują na te mikrourazy jak na atak. Uwalniają sygnały zapalne, drobne naczynia przepuszczają więcej płynu i woreczek się wypełnia.

Jak klęczenie podtrzymuje zapalenie kaletki

Długie klęczenie albo uderzenie: kaletka zgnieciona między skórą a rzepką.
›
Jej ściana się zapala i wydziela nadmiar płynu.
›
Rozciągnięty woreczek jest bardziej narażony, a kolejne klęknięcie znów go drażni.
Dopóki klęczenie trwa, koło się zamyka. Dlatego odciążenie kolana idzie przed każdym innym leczeniem, także przed punkcją.

Wynikają z tego trzy sytuacje. Zwykłe, mechaniczne zapalenie narasta tygodniami u osób pracujących na kolanach, prawie bez bólu. Postać zapalna jest tkliwa i ciepła, często po bezpośrednim uderzeniu, czasem przy napadzie dny moczanowej, która ulokuje się w kaletce. Postać zakażona, czyli septyczna, pojawia się, gdy bakteria wejdzie przez otarcie, nawet maleńkie: kaletka zamienia się w ropień.

Zakażenie wcale nie jest rzadkie. Według przeglądu Baumbacha i współpracowników mniej więcej jedna trzecia zapaleń kaletki kolana i łokcia jest septyczna, a francuskie zalecenia z 2024 roku podają ten sam odsetek. Francuski przegląd z 2019 roku wskazuje gronkowca złocistego jako sprawcę 80% zakażeń.

Zwykłe, zapalne czy zakażone: jak je odróżnić?

Nikt nie rozstrzygnie tego na pewno gołym okiem, decyduje badanie płynu. Niektóre objawy jednak naprowadzają i mówią, jak szybko musisz iść do lekarza.

PostaćCo widziszPunkcjaAntybiotykTypowy przebieg
Zwykła (mechaniczna)Miękki woreczek przed rzepką, mało bolesny albo niebolesny, normalna skóra, bez gorączkiNie zawsze, przydatna, gdy woreczek przeszkadza lub są wątpliwościNieZmniejsza się w kilka tygodni po odstawieniu klęczenia, wraca, gdy klęczenie wraca
Zapalna (uraz, dna, choroba reumatyczna)Tkliwy, ciepławy woreczek, zaróżowiona skóra, bez ranyTak, by wykluczyć zakażenie i szukać kryształówNie, chyba że posiew jest dodatniUspokaja się po odciążeniu, chłodzeniu i leczeniu przyczyny
Zakażona (septyczna)Zaczerwienienie wychodzące poza woreczek, wyraźne ciepło, silny ból, rana lub otarcie, czasem gorączkaTak, w miarę możliwości przed antybiotykiemTak, dobrany do bakterii, czas leczenia ustala lekarzNajczęściej goi się bez operacji, usunięcie kaletki, gdy leczenie zawodzi

Kryteria, które przechylają szalę w stronę zakażenia, są konkretne. Gorączka powyżej 37,8°C. Skóra nad kaletką cieplejsza o 2,2°C niż nad drugim kolanem. Rana albo otarcie na woreczku. W płynie z punkcji ropny wygląd, ponad 3000 krwinek białych w mikrolitrze albo ponad 50% neutrofili mocno przemawiają za zapaleniem septycznym.

Kiedy iść do lekarza tego samego dnia

Zaczerwienienie, które wychodzi poza woreczek, czerwona smuga biegnąca w górę uda, gorączka albo dreszcze: idź do lekarza w ciągu dnia, a nie za tydzień. Ta sama zasada obowiązuje, jeśli masz cukrzycę albo przyjmujesz sterydy lub leki immunosupresyjne, bo zakażenie postępuje wtedy szybciej i daje mniej objawów. A jeśli puchnie całe kolano tak, że nie da się go zgiąć, problemem nie jest już raczej kaletka, tylko staw. Jedź na SOR.

Kto choruje najczęściej? Praca na kolanach

W populacji ogólnej zapalenie kaletki przedrzepkowej jest rzadkie. Zespół z Angers zbadał 3710 losowo wybranych pracowników jednego regionu Francji w latach 2002-2005: zmianę miało 0,6% mężczyzn i 0,2% kobiet. W budownictwie odsetek rósł do 2,3%, a w przemyśle spożywczym i przetwórstwie mięsa do 1,4%, głównie u mężczyzn, którzy dźwigali ciężary i często klękali.

Najwyraźniej widać to u układaczy wykładzin. W Stanach Zjednoczonych stanowili mniej niż 0,06% siły roboczej, ale aż 6,2% zgłoszeń urazowego zapalenia kolana. W badaniu Thuna 20% z nich zgłaszało zapalenie kaletki, wobec 6% wśród murarzy i monterów, którzy klękają rzadko. Co trzeci, dokładnie 32%, miał już za sobą punkcję kolana, wobec 6% w grupie porównawczej.

Ogrodniczka klęcząca na kamiennym obrzeżu, prawa rzepka widoczna w prześwietleniu z zapaloną kaletką na pomarańczowo
Kolano oparte na twardej krawędzi skupia nacisk na kilku centymetrach kwadratowych, dokładnie nad kaletką przedrzepkową.

Najsilniej przewidywał chorobę nie czas spędzony na kolanach, lecz używanie napinacza do wykładzin, narzędzia, które uderza się kolanem, by naciągnąć wykładzinę. Powtarzane uderzenie w rzepkę waży więcej niż spokojne klęczenie, a glazurnicy, dekarze czy ogrodnicy często łączą jedno z drugim.

W Polsce przewlekłe zapalenie kaletki maziowej figuruje w wykazie chorób zawodowych (poz. 19.2, przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy), z rocznym okresem po ustaniu narażenia. Jeśli w pracy klęczysz, powiedz o tym lekarzowi, który cię bada. W dokumentacji zobaczysz kod ICD-10 M70.4.

Czy trzeba odciągać płyn z kaletki przedrzepkowej?

Punkcja ma dwa zadania: wyjaśnić i ulżyć. Lekarz odciąga płyn igłą, a laboratorium liczy krwinki białe, szuka kryształów dny i wykonuje posiew. USG pomaga jednocześnie potwierdzić obecność płynu i poprowadzić igłę.

Punkcja jest konieczna, gdy w grę wchodzi zakażenie, w miarę możliwości przed podaniem antybiotyku, bo potem bakteria może nie wyrosnąć w posiewie. Przy niebolesnym woreczku z normalną skórą i oczywistą przyczyną mechaniczną często wystarcza odciążenie. Opróżnienie kaletki bez odstawienia klęczenia kończy się jej ponownym wypełnieniem.

Przegląd Baumbacha podsumowuje postępowanie w postaciach niezakażonych: punkcja w razie potrzeby, przerwa w klęczeniu, chłodzenie, ucisk i lek przeciwzapalny przepisany przez lekarza. Wstrzyknięcie sterydu do kaletki rozważa się dopiero po wykluczeniu zakażenia, u osób, które ze względu na pracę albo sport muszą szybko wrócić do aktywności. Do chłodzenia wystarczy 15 minut przez ściereczkę. Nigdy nie nakłuwaj woreczka sam.

Zakażona kaletka: najpierw antybiotyk, operacja w odwodzie

Francuska seria objęła 272 pacjentów z pięciu ośrodków: mediana wieku 53 lata, 85,3% mężczyzn. Gronkowca wykryto w 73,4% dodatnich posiewów. Operowano tylko 26% chorych, a odsetek niepowodzeń pozostał niski, 5,9%, bez różnicy między samym leczeniem zachowawczym a chirurgią. Niepowodzenia zdarzały się częściej, gdy antybiotyk podawano krócej niż 14 dni.

Gdy potrzebny jest szpital, badanie z Genewy porównało dwie techniki usunięcia kaletki u 164 pacjentów, w tym 34 z zakażeniem kolana. Usunięcie i zszycie w jednym zabiegu, a potem 7 dni antybiotyku doustnie, dało 10% niepowodzeń wobec 16% przy zabiegu dwuetapowym. Pobyt w szpitalu był przy tym krótszy: 4,5 dnia zamiast 6.

Przy przewlekłym albo nawracającym zapaleniu przegląd Browna (10 badań, 702 pacjentów) nie wykazał różnicy w nawrotach po roku między otwartym a endoskopowym usunięciem kaletki. Operację zostawia się dla postaci ciężkich, opornych na leczenie albo nawracających.

Jak nie dopuścić do nawrotu?

Nawrót prawie zawsze wynika z nawyku w pracy. Wszystko zależy od tego, jaki nacisk przyjmuje rzepka.

Cztery sposoby na nawrót

01

Koniec z bezpośrednim klęczeniem

Dopóki woreczek jest widoczny, nie stawiaj tego kolana na ziemi: niski stołek albo krótkie przysiady.

02

Przenieś nacisk

Nakolannik ze skorupą albo grubą pianką rozkłada nacisk na górną część goleni. W ogrodzie pomaga już gruba poduszka.

03

Zamknij drogę bakteriom

Każde otarcie na kolanie oczyść i zaklej. Tędy gronkowiec dostaje się do kaletki.

04

Sprawdź, jeśli woreczek nie znika

Woreczek, który się nie zmniejsza mimo odciążenia albo wraca, wymaga badania i USG, by znaleźć przyczynę.

Nakolanniki ochronne do pracy podlegają normie PN-EN 14404: przed zakupem sprawdź to oznaczenie na etykiecie.

Jeśli zapalenie kaletki wraca mimo odciążenia, powiedz o tym lekarzowi. Dna moczanowa albo choroba reumatyczna potrafią ulokować się w kaletce, a badanie płynu je wykrywa. Z myślą o tle zapalnym niektórzy sięgają po suplement na stawy z kurkuminą i boswellią. Uzupełnia ochronę kolana, ale jej nie zastępuje i nie leczy zakażonej kaletki. Nie jest wskazany przy lekach przeciwzakrzepowych i immunosupresyjnych, w ciąży, podczas karmienia piersią ani przy cukrzycy.

Para roboczych nakolanników ze sztywną skorupą i grubą pianką leżących na betonowej płycie
Szeroka skorupa przenosi nacisk z rzepki na górną część goleni, mniej narażoną. To właśnie przeniesienie obciążenia chroni kaletkę.

Najczęściej zadawane pytania

Jak leczy się zapalenie kaletki kolana?

Postać niezakażoną leczy się przerwą w klęczeniu, chłodzeniem, uciskiem i krótko lekiem przeciwzapalnym, czasem punkcją. Postać zakażoną leczy się punkcją i antybiotykiem dobranym do bakterii, a gdy to zawodzi, usunięciem kaletki. Zastrzyk ze sterydem rozważa się dopiero po wykluczeniu zakażenia.

Ile trwa zapalenie kaletki kolana?

Zwykła postać zmniejsza się zazwyczaj w kilka tygodni, jeśli przestaniesz klęczeć. Zakażona wymaga od kilku dni do kilku tygodni antybiotyku, a niepowodzenia są częstsze przy kuracji krótszej niż 14 dni. Zapalenie, które wraca od miesięcy, może być wskazaniem do usunięcia kaletki: po zabiegu endoskopowym 80% pacjentów nie odczuwa bólu po roku.

Jaki antybiotyk na zapalenie kaletki?

Antybiotyk dobiera lekarz, najlepiej po punkcji i posiewie, bo w blisko 3 przypadkach na 4 winny jest gronkowiec, a lek musi na niego działać. Lżejsze postacie leczy się doustnie, cięższe w szpitalu, dożylnie. Nie zaczynaj kuracji na własną rękę: zafałszuje wynik posiewu.

Czy z zapaleniem kaletki przedrzepkowej można chodzić?

Tak. Kaletka leży przed rzepką, a nie w stawie, więc chodzenie prawie jej nie uciska, a kolano zwykle zgina się niemal normalnie. Unikaj klęczenia i uderzeń. Jeśli chodzenie i zginanie stają się bardzo bolesne albo puchnie całe kolano, problem może dotyczyć stawu i wymaga badania.

Co warto zapamiętać

Zapalenie kaletki przedrzepkowej to woreczek z płynem przed rzepką, a nie choroba stawu. Zwykła postać cofa się, gdy przestajesz klęczeć. Co trzecia kaletka bywa jednak zakażona, najczęściej gronkowcem: czerwień wychodząca poza woreczek, ciepło i gorączka to powód, by iść do lekarza tego samego dnia. Zakażenie leczy się zwykle antybiotykiem, a operację zostawia na nawroty. Przed nimi najlepiej chroni nakolannik i koniec z klęczeniem na gołym kolanie.


Źródła

Baumbach S.F., Lobo C.M., Badyine I. i wsp. (2014). Prepatellar and olecranon bursitis: literature review and development of a treatment algorithm. Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery, 134(3), 359-370. DOI: 10.1007/s00402-013-1882-7

Darrieutort-Laffite C., Coiffier G., Aïm F. i wsp. (2024). 2023 French recommendations for diagnosing and managing prepatellar and olecranon septic bursitis. Joint Bone Spine, 91(2), 105664. DOI: 10.1016/j.jbspin.2023.105664

Lormeau C., Cormier G., Sigaux J. i wsp. (2019). Management of septic bursitis. Joint Bone Spine, 86(5), 583-588. DOI: 10.1016/j.jbspin.2018.10.006

Le Manac’h A.P., Ha C., Descatha A. i wsp. (2012). Prevalence of knee bursitis in the workforce. Occupational Medicine, 62(8), 658-660. DOI: 10.1093/occmed/kqs113

Thun M., Tanaka S., Smith A.B. i wsp. (1987). Morbidity from repetitive knee trauma in carpet and floor layers. British Journal of Industrial Medicine, 44(9), 611-620. DOI: 10.1136/oem.44.9.611

Charret L., Bart G., Hoppe E. i wsp. (2021). Clinical characteristics and management of olecranon and prepatellar septic bursitis in a multicentre study. Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 76(11), 3029-3032. DOI: 10.1093/jac/dkab265

Uçkay I., von Dach E., Perez C. i wsp. (2017). One- vs 2-stage bursectomy for septic olecranon and prepatellar bursitis: a prospective randomized trial. Mayo Clinic Proceedings, 92(7), 1061-1069. DOI: 10.1016/j.mayocp.2017.03.011

Brown O.S., Smith T.O., Parsons T. i wsp. (2021). Management of septic and aseptic prepatellar bursitis: a systematic review. Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery, 142(10), 2445-2457. DOI: 10.1007/s00402-021-03853-9

0