Kurkuma jako przyprawa nie szkodzi na wątrobę. Ryzyko dotyczy suplementów: we Włoszech, we Francji i w USA opisano kilkadziesiąt przypadków polekowego zapalenia wątroby po kapsułkach z kurkuminą, często w formach o zwiększonej wchłanialności. To zdarzenie rzadkie i trudne do przewidzenia, które po odstawieniu preparatu zwykle się cofa.
Czytasz, że kurkuma chroni wątrobę, a chwilę później, że ją niszczy. Oba zdania wykluczają się mniej, niż się wydaje. Mówią po prostu o dwóch różnych produktach: o żółtym proszku z kuchennej szafki i o skoncentrowanym ekstrakcie w kapsułce.
Kurkuma w kuchni a kurkuma w kapsułkach
Kurkumina, czyli składnik, któremu przypisuje się działanie kurkumy, stanowi niewielką część przyprawy. Analiza 28 przypraw ze sklepów wykazała, że czysta mielona kurkuma zawiera średnio 3,14% kurkuminy, a mieszanki curry zwykle dużo mniej. Płaska łyżeczka mielonej kurkumy waży około 3 g, co daje mniej więcej 90 mg kurkuminy.
Suplementy to inna skala. Ekstrakty standaryzuje się często na 95% kurkuminoidów, więc jedna kapsułka potrafi zawierać tyle, co kilka łyżeczek przyprawy. Wiele preparatów ma do tego dodatki, które zwiększają wchłanianie. I właśnie takich produktów dotyczą opisane przypadki uszkodzenia wątroby.
Czy kurkuma pomaga na wątrobę?
W medycynie tradycyjnej kurkuma wspiera trawienie i ten efekt jest prawdziwy: pobudza wydzielanie żółci. Na samą wątrobę dowodów jest niewiele. Przegląd z 2019 roku objął 4 badania i 228 osób z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby, czyli stłuszczeniem związanym z nadwagą i zaburzeniami metabolicznymi. W badaniach trwających 8 tygodni aktywność AST, jednej z prób wątrobowych, spadała o około 9 U/l. Dla ALT pojawiła się tendencja spadkowa przy dawkach od 1000 mg kurkuminy dziennie.
To sygnał w wynikach krwi, a nie powód do kuracji „oczyszczającej wątrobę”. Jeśli masz stłuszczenie wątroby, najwięcej zmienia utrata kilku kilogramów, ruch i ograniczenie alkoholu. Każdy suplement omów wcześniej z lekarzem prowadzącym.
Przypadki zapalenia wątroby: co zgłoszono
Alarm podniosły Włochy w 2019 roku: około dwudziestu przypadków zapalenia wątroby u osób przyjmujących suplementy z kurkumą. Włoskie ministerstwo zdrowia nie znalazło w produktach zanieczyszczeń i nakazało umieszczanie ostrzeżenia na etykietach.
We Francji agencja ANSES opublikowała opinię w czerwcu 2022 roku. Jej system nadzoru nad suplementami zarejestrował ponad 100 zgłoszeń działań niepożądanych, które mogły mieć związek z kurkumą, w tym 15 przypadków zapalenia wątroby. Najważniejsze opublikowane serie zestawia poniższa tabela.
| Gdzie | Zgłoszone przypadki | Co z nich wynika |
|---|---|---|
| Włochy, 2019 | Około 20 zapaleń wątroby, głównie z zastojem żółci | Brak zanieczyszczeń w produktach, ostrzeżenie na etykietach |
| Toskania (Lombardi, 2020) | 7 ostrych zapaleń wątroby | Wszystkie po formach o wysokiej biodostępności i w dużych dawkach, w większości poprawa po odstawieniu |
| Francja (ANSES, 2022) | Ponad 100 zgłoszeń, w tym 15 zapaleń wątroby | Ostrożność wobec form zwiększających wchłanianie |
| USA (sieć DILIN, 2004 do 2022) | 10 uszkodzeń wątroby, w tym 1 zgon | 8 kobiet, mediana wieku 56 lat, 5 hospitalizacji, początek po 1 do 4 miesiącach |
Te liczby są małe i zapewne zaniżone. W 2018 roku opisano 71-letnią kobietę z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby po kurkumie, wyleczoną po odstawieniu preparatu. Suplementu nie było w jej dokumentacji medycznej: to ona sama powiązała fakty.
W Polsce nie opublikowano podobnej serii przypadków, co nie znaczy, że problemu u nas nie ma. Suplement diety trafia do sprzedaży po zgłoszeniu do Głównego Inspektoratu Sanitarnego, bez badań skuteczności i bezpieczeństwa, jakich wymaga się od leków. Lekarz nie zawsze pyta o suplementy, a pacjent często sam o nich nie wspomina.
Dlaczego formy o zwiększonej wchłanialności zmieniają ryzyko
Kurkumina słabo przechodzi do krwi. W badaniu Lao z 2006 roku ochotnicy połykali jednorazowo do 12 g: aż do dawki 8 g w ich surowicy nie wykryto kurkuminy. Producenci próbują to obejść na dwa sposoby.
Pierwszy to piperyna z czarnego pieprzu. Hamuje enzymy wątroby i jelit, które usuwają kurkuminę. U ochotników przyjmujących 2 g kurkuminy dodanie 20 mg piperyny zwiększyło jej biodostępność o 2000% (Shoba, 1998). Jak piperyna wpływa przy okazji na leki, opisujemy w artykule o kurkumie z pieprzem.
Drugi sposób to tłuszcze i nośniki: cząstki lipidowe, micele, fitosomy, cyklodekstryny, formy liposomalne. Nie hamują enzymów, ale cel mają ten sam, czyli więcej wolnej kurkuminy we krwi. Dla ANSES to właśnie się liczy. Jej limit dawki dotyczy wyłącznie zwykłej formy, a preparaty o zwiększonej wchłanialności mogą stanowić ryzyko nawet przy niewielkiej deklarowanej dawce. Agencja żąda od producentów danych o wchłanianiu, by dla każdego produktu ustalić osobną dawkę.
CO ZWIĘKSZA RYZYKO USZKODZENIA WĄTROBY
wątroby
po kurkumie
Forma o wysokiej wchłanialności
Piperyna, lipidy, micele: więcej wolnej kurkuminy we krwi.
Duża dawka
Wszystkie przypadki z Toskanii dotyczyły mocno dawkowanych produktów.
Pierwsze miesiące kuracji
W serii amerykańskiej objawy pojawiały się po 1 do 4 miesiącach.
Podłoże genetyczne
Wariant HLA-B*35:01 u 7 na 10 chorych z USA.
Chora wątroba, drogi żółciowe, leki
Tropy wskazane przez włoskie ministerstwo zdrowia w 2019 roku.
Trop genetyczny: HLA-B*35:01
Dlaczego jedni chorują, a inni nie? Amerykańska seria DILIN podsuwa odpowiedź.
alleli HLA-B u chorych z USA, którym kurkuma uszkodziła wątrobę, stanowił wariant HLA-B*35:01, wobec 6 do 7% w populacji kontrolnej. Nosiło go 7 na 10 chorych.
Halegoua-DeMarzio i wsp., The American Journal of Medicine, 2023, sieć DILIN.
Układ HLA prezentuje obce cząsteczki układowi odpornościowemu. Ten związek, podobnie jak eozynofile znalezione w kilku biopsjach, wskazuje raczej na reakcję immunologiczną niż na zwykłe przedawkowanie. Mniejsza dawka nie daje więc pełnej ochrony. Badanie HLA nie jest rutynowym testem przed kuracją, a wynik ujemny niczego nie gwarantuje: 3 na 10 chorych nie miało tego wariantu.
Ile kurkumy dziennie jest bezpieczne?
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił dopuszczalne dzienne spożycie kurkuminy na 3 mg na kilogram masy ciała, czyli 180 mg dziennie dla osoby ważącej 60 kg. Na tej podstawie ANSES zaleca, by suplementy w zwykłej formie dostarczały mniej niż 153 mg kurkuminy dziennie dla dorosłego o masie 60 kg.
W kuchni trudno do tego limitu dojść. Łyżeczka kurkumy to około 90 mg kurkuminy, z której do krwi przedostaje się znikoma część. Dla form o zwiększonej wchłanialności własnego limitu wciąż nie ma. Liczy się też czas: uszkodzenia pojawiały się głównie między pierwszym a czwartym miesiącem przyjmowania. W tym okresie bądź czujny, a jeśli masz czynniki ryzyka, zapytaj lekarza o kontrolne próby wątrobowe.
Objawy, przy których trzeba odstawić kurkumę
Odstaw suplement i szybko skontaktuj się z lekarzem, jeśli w trakcie kuracji zauważysz którykolwiek z tych objawów:
- nietypowe zmęczenie, nudności, utratę apetytu bez innej przyczyny;
- ciemny mocz w kolorze herbaty lub ciemnego piwa;
- jasny, odbarwiony stolec;
- zażółcenie białek oczu lub skóry;
- uporczywy świąd skóry;
- ból pod prawym łukiem żebrowym.
Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz kurkumę, i podaj nazwę preparatu, najlepiej z opakowaniem w ręku. Zleci próby wątrobowe: ALT, AST, bilirubinę i fosfatazę zasadową. Zachowaj opakowanie, bo numer partii przyda się, jeśli lekarz zechce zgłosić przypadek.
Kto nie powinien przyjmować kurkumy?
ANSES i włoskie ministerstwo zdrowia wskazują te same sytuacje. W każdej z nich chodzi o suplementy, a nie o przyprawę dodawaną do potraw.
| Sytuacja | Dlaczego | Co robić |
|---|---|---|
| Kamica żółciowa lub choroba dróg żółciowych | Kurkuma pobudza wydzielanie żółci | Suplement odradzany przez ANSES |
| Choroba wątroby, przebyte polekowe zapalenie wątroby | Wątroba już osłabiona, trop wskazany we Włoszech | Bez zgody hepatologa nie zaczynaj |
| Leki przeciwzakrzepowe, przeciwnowotworowe, immunosupresyjne | Możliwa zmiana skuteczności lub bezpieczeństwa leczenia | Najpierw rozmowa z lekarzem |
| Kilka leków przyjmowanych na stałe | Większość opisanych chorych brała co najmniej jeden inny lek | Zapytaj farmaceutę |
| Ciąża i karmienie piersią | Brak danych dla dawek stosowanych w suplementach | Unikaj suplementów, przyprawa w kuchni jest w porządku |
Ta sama logika dotyczy innych popularnych ekstraktów roślinnych, na przykład kwercetyny i jej interakcji z lekami. Jeśli bierzesz leki na stałe, pytanie trzeba zadać przed zakupem, a nie po pierwszych objawach.
A kurkumina w INFLA HARMONY?
Sprzedajemy formułę, która ją zawiera, więc tym bardziej trzeba tu precyzji. INFLA HARMONY dostarcza 400 mg kurkuminy Longvida w 4 kapsułkach, czyli 92 mg kurkuminoidów, a w 2 kapsułkach połowę tej ilości. Nie zawiera piperyny. Longvida to forma w stałych cząstkach lipidowych, zaprojektowana po to, by lepiej się wchłaniać. U zdrowych ochotników 650 mg tej formy dawało szczyt 22,4 ng wolnej kurkuminy na mililitr krwi, podczas gdy po zwykłym ekstrakcie o tej samej masie nie wykryto jej wcale (Gota, 2010).
To więc forma o zwiększonej wchłanialności w rozumieniu ANSES: limit 153 mg nie stosuje się do niej wprost, a osobnego limitu nikt nie ustalił. Na stronie formuły z kurkuminą Longvida odradzamy ją przy niedrożności dróg żółciowych, w ciąży, w okresie karmienia piersią oraz przy lekach przeciwzakrzepowych, przeciwnowotworowych lub immunosupresyjnych. Dodaj do tego chorobę wątroby albo przebyte zapalenie wątroby. W takiej sytuacji nie przyjmuj jej bez zgody lekarza i odstaw przy pierwszym niepokojącym objawie. Pozostałe składniki, w tym boswellia i jej kwasy bosweliowe, mają własne środki ostrożności.
Najczęściej zadawane pytania
Kto nie powinien spożywać kurkumy?
W postaci suplementu kurkumy nie powinny przyjmować osoby z chorobą dróg żółciowych lub wątroby, po przebytym polekowym zapaleniu wątroby, kobiety w ciąży i karmiące, a bez zgody lekarza także osoby na lekach przeciwzakrzepowych, przeciwnowotworowych lub immunosupresyjnych. Kurkumy jako przyprawy w zwykłych ilościach te ograniczenia nie dotyczą.
Czy na chorą wątrobę można pić kurkumę?
Szczypta kurkumy w potrawach nie jest problemem. Suplementów przy chorobie wątroby, a zwłaszcza po przebytym zapaleniu wątroby, nie zaczynaj bez zgody hepatologa. Przy stłuszczeniu wątroby badania pokazały tylko niewielki spadek prób wątrobowych, a utrata wagi i ruch dają znacznie więcej niż jakakolwiek kapsułka.
Ile łyżeczek kurkumy można zjeść dziennie?
Jedna do dwóch łyżeczek dziennie to ilość kuchenna, przy której nie opisano problemów z wątrobą. Łyżeczka mielonej kurkumy waży około 3 g i zawiera mniej więcej 90 mg kurkuminy, z której do krwi trafia niewiele. Ryzyko dotyczy skoncentrowanych suplementów, a nie przyprawy.
Czy cukrzycy mogą jeść kurkumę?
Jako przyprawę tak, cukrzyca nie jest tu przeszkodą. Z suplementami trzeba ostrożniej: cukrzyca często idzie w parze ze stłuszczeniem wątroby i z kilkoma lekami przyjmowanymi na stałe, a większość opisanych przypadków uszkodzenia wątroby dotyczyła osób biorących co najmniej jeden inny lek. Przed kuracją porozmawiaj z diabetologiem lub farmaceutą.
Najważniejsze w skrócie
Kurkuma w kuchni nie szkodzi wątrobie. Ryzyko dotyczy skoncentrowanych suplementów, zwłaszcza form o zwiększonej wchłanialności, z piperyną albo z nośnikami lipidowymi. Jest rzadkie, nieprzewidywalne i najczęściej odwracalne po odstawieniu. Przy chorobie wątroby lub dróg żółciowych, w ciąży i przy lekach przyjmowanych na stałe nie zaczynaj kuracji bez lekarza. W pierwszych miesiącach obserwuj kolor moczu i białek oczu.
Źródła
Lombardi N., Crescioli G., Maggini V. i wsp. (2020). Acute liver injury following turmeric use in Tuscany: an analysis of the Italian Phytovigilance database and systematic review of case reports. British Journal of Clinical Pharmacology, 87(3), 741-753. DOI: 10.1111/bcp.14460
Halegoua-DeMarzio D., Navarro V., Ahmad J. i wsp. (2023). Liver injury associated with turmeric, a growing problem: ten cases from the Drug-Induced Liver Injury Network [DILIN]. The American Journal of Medicine, 136(2), 200-206. DOI: 10.1016/j.amjmed.2022.09.026
Lukefahr A.L., McEvoy S., Alfafara C., Funk J.L. (2018). Drug-induced autoimmune hepatitis associated with turmeric dietary supplement use. BMJ Case Reports, bcr-2018-224611. DOI: 10.1136/bcr-2018-224611
Tayyem R.F., Heath D.D., Al-Delaimy W.K., Rock C.L. (2006). Curcumin content of turmeric and curry powders. Nutrition and Cancer, 55(2), 126-131. DOI: 10.1207/s15327914nc5502_2
Lao C.D., Ruffin M.T., Normolle D. i wsp. (2006). Dose escalation of a curcuminoid formulation. BMC Complementary and Alternative Medicine, 6, 10. DOI: 10.1186/1472-6882-6-10
Shoba G., Joy D., Joseph T. i wsp. (1998). Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers. Planta Medica, 64(4), 353-356. DOI: 10.1055/s-2006-957450
Gota V.S., Maru G.B., Soni T.G. i wsp. (2010). Safety and pharmacokinetics of a solid lipid curcumin particle formulation in osteosarcoma patients and healthy volunteers. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 58(4), 2095-2099. DOI: 10.1021/jf9024807
Mansour-Ghanaei F., Pourmasoumi M., Hadi A., Joukar F. (2019). Efficacy of curcumin/turmeric on liver enzymes in patients with non-alcoholic fatty liver disease: a systematic review of randomized controlled trials. Integrative Medicine Research, 8(1), 57-61. DOI: 10.1016/j.imr.2018.07.004